TỪ HÌNH TƯỚNG SƠ SANH ĐẾN BIỂU TƯỢNG SIÊU VIỆT, THANH TỊNH CỦA ĐẤNG GIÁC NGỘ – BẬC LY DỤC

Phật giáo có ngôn ngữ nghệ thuật riêng, đó là sự ước lệ và lý tưởng hóa. Tượng Phật không phải là một bức tượng giải phẫu học cơ thể người để tả thực 100%. Đức Phật Đản Sanh dù mang thân tướng một hài nhi, nhưng Ngài là bậc vĩ nhân, là hiện thân của sự thanh tịnh, vô nhiễm. Nghệ thuật tạc tượng Phật xưa nay luôn dùng một dải lụa mềm mại quấn quanh hông để tạo sự kín đáo. Đó không đơn thuần là quần áo, mà là biểu tượng mang tính ước lệ, nâng hình ảnh một đứa trẻ sơ sinh lên tầm một bậc Thánh triết.

Chánh điện là nơi công cộng, nơi có hàng trăm, hàng ngàn người thuộc mọi độ tuổi, tầng lớp, căn cơ khác nhau đến chiêm bái. Một pho tượng “lõa thể” hoàn toàn có thể phù hợp trong một bảo tàng nhân học, nhưng không phù hợp ở nơi thờ tự linh thiêng. Chúng ta thường nói trẻ thơ là hồn nhiên, là không có tội lỗi. Nhưng chánh điện là nơi tôn vinh những giá trị thiêng liêng hơn là phô bày sự thật về cơ thể người. Giữa “tự nhiên” và “trang nghiêm” luôn có một ranh giới của sự tôn kính. Việc để tôn tượng lộ rõ các chi tiết nhạy cảm vô tình khiến Bậc Vô Nhiễm đi về góc nhìn của một cơ thể trần tục.

Hãy nghĩ đến cảnh các em nhỏ đi lễ chùa, thay vì hướng tâm về lòng từ bi của Đức Phật, lại tò mò bình phẩm về hình thể của bức tượng. Hãy nghĩ đến những ống kính vô tình chụp lại và chia sẻ trên mạng xã hội với những dòng bình luận thiếu tôn trọng.

Điều này đã xảy ra, có một đứa bé chỉ vào tôn tượng và nói với mẹ chúng “Mẹ ơi, của ông Phật này nhỏ quá”, hay “Mẹ ơi, ông này bị khuyết tật không có bộ phận như con”,…Nghe qua tưởng chừng lời nói ngây ngô của một đứa trẻ nhưng chúng ta vô tình biến một buổi lễ trang trọng thành nơi bình phẩm về cơ thể người mà đây lại là hình tượng sơ sinh của Bậc Vĩ nhân. Thay vì nhìn vào tôn tượng khiến ai nấy đều phải chắp tay kính ngưỡng nhưng giờ đây là những nụ cười ngượng ngùng dưới thánh tượng, những ánh mắt trêu đùa trên kim thân. Việc dùng y che chắn cho tượng chính là cách chúng ta bảo hộ tâm thức cho đại chúng, ngăn ngừa những suy nghĩ bất tịnh khởi sinh.

Dưới góc nhìn văn hóa học, mỹ thuật tôn giáo. Trong tín ngưỡng dân gian (Văn hóa phồn thực): Biểu tượng lõa thể hoặc phóng đại các cơ quan sinh dục (như tượng nhà mồ ở Tây Nguyên, hay Hội làng Đồng Kị, các hình chạm khắc linh vật ở các lễ hội phồn thực miền Bắc) là điều hết sức bình thường. Nó đại diện cho ước vọng sinh sôi nảy nở, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt của cư dân nông nghiệp.

Phật giáo là một tôn giáo hướng đến sự ly dục và giải thoát. Khác với Ấn Độ giáo (vốn có một nhánh dung hợp với văn hóa phồn thực qua hình tượng Shiva Linga – Yoni). Dù Đức Phật Đản Sanh (Thái tử Tất Đạt Đa) lúc đó là một đứa trẻ sơ sinh, và việc trẻ con không mặc đồ là điều tự nhiên trong đời thường, nhưng khi đã đưa vào không gian tôn giáo, nó phải phù hợp với văn hóa Việt Nam và các nước Đông Á chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo và tư tưởng kín đáo.

Hơn thế nữa, trong Kinh điển Phật giáo, một bậc vĩ nhân, một vị Chánh Đẳng Chánh Giác khi sinh ra đều mang 32 tướng tốt và 80 vẻ đẹp. Một trong 32 tướng tốt đặc biệt đó là Mã âm tàng. Tướng này mô tả nam căn (bộ phận sinh dục) của Đức Phật được thu nhiếp, ẩn tàng kín đáo vào bên trong bụng, bằng phẳng như vầng trăng tròn, giống như tướng của thần mã (ngựa báu). Kinh dạy rằng, tướng tốt này là kết quả từ vô lượng kiếp tu hành, Đức Phật luôn giữ gìn thân tâm thanh tịnh, vĩnh viễn xa lìa sắc dục, luôn tôn trọng danh dự và che chở cho người khác, không bao giờ khởi tâm tà hạnh.

Khi đối chiếu tướng “Mã âm tàng” vào mỹ thuật tâm linh, chúng ta sẽ thấy ngay sự bất hợp lý của pho tượng khỏa thân, Kinh điển khẳng định Đức Phật có phước tướng ẩn tàng, không hề lộ rõ nam căn ra bên ngoài như người phàm phu. Do đó, việc các xưởng đúc tạo ra một bức tượng tả thực, phơi bày trần trụi các chi tiết nhạy cảm của hài nhi là một sự thiếu hiểu biết nghiêm trọng về kinh điển, làm sai lệch đi phước tướng thiêng liêng của Ngài. Đức Phật ngay từ khi đản sanh đã là một bậc vô nhiễm, xuất hiện với những tướng trạng phi phàm để độ hóa chúng sinh. Việc phác họa Ngài giống như một đứa trẻ đời thường không có sự che chắn, vô tình làm mất đi tính siêu việt, thanh tịnh của một bậc ly dục.

Nhưng nếu chúng ta y theo đây, tạc hình tướng sơ sinh không có bộ phận nam căn, thì trong mắt một đứa bé được mẹ dẫn đến chùa, chẳng khác gì tạo hình tượng búp bê hay người ngoài hành tinh, người khuyết tật hay sao ? Điều này là sự thật và đã xảy ra, chúng ta phải nhìn vào sự thật để nhận thức được vấn đề.

Lại nữa, tôn tượng còn phải tuân thủ các nguyên tắc về tính thiêng hóa và ước lệ, nghệ thuật Phật giáo không phải là nghệ thuật tả thực (realism, chủ nghĩa hiện thực) của phương Tây. Tượng Phật là biểu tượng để người Phật tử “quán tưởng” về các đức tính tốt đẹp (Từ bi, Trí tuệ, Thanh tịnh, Vô nhiễm,…). Một bức tượng quá tả thực về mặt nhân trắc học (lộ rõ bộ phận nhạy cảm) sẽ kéo tâm trí người chiêm bái về thế giới phàm trần, tục lụy, làm giảm đi tính “thiêng” của không gian chánh điện. Nếu hằng ngày chúng ta tụng sám “Chúng con nguyện dứt bỏ vọng tình ngoan cố, học đòi đức tánh quang minh,…” thì chúng ta phải ứng dụng ngay từ việc này.

Chánh điện là nơi có cả cụ già, thanh niên, trẻ em và cả những người ngoại đạo đến tham quan. Việc sử dụng tôn tượng có dải lụa quấn quanh hông (y che thân) là cách tốt nhất để bảo hộ tâm thức cho người đi lễ, tránh những ánh nhìn tò mò, những lời bàn tán khiếm nhã hay những suy nghĩ bất tịnh vô tình khởi sinh trong lòng họ.

Suốt hàng ngàn năm qua, các nghệ nhân đúc tượng Phật từ Ấn Độ, Trung Hoa đến Việt Nam đều tuân thủ nguyên tắc, Tượng Phật Đản Sanh luôn có một dải lụa mềm mại hoặc chiếc váy gấm nhỏ che nửa thân dưới. Đây là quy chuẩn mỹ thuật tâm linh đã được khẳng định qua thời gian, giúp bức tượng vừa giữ được nét ngây thơ của hài nhi, vừa có sự trang nghiêm của một bậc Thánh triết.

Sự trang nghiêm của ngày Đại lễ không chỉ đến từ hoa tươi, ánh sáng hay sự hoành tráng bên ngoài, mà nó được quyết định bởi sự thanh tịnh trong tâm thức của người chiêm bái. Một dải lụa nhỏ che thân cho tôn tượng Đản Sanh chính là ranh giới tinh tế giữa cái “tự nhiên phàm trần” và cái “trang nghiêm thánh thiện”.

Trên tinh thần tôn vinh những giá trị cao quý của Đức Phật, mong các đạo tràng, Phật tử khi chọn thỉnh tôn tượng Đản Sanh hãy lưu ý chi tiết này. Nếu chùa đang giữ những pho tượng tương tự, chúng ta hoàn toàn có thể khéo léo tạo một dải lụa quấn nhẹ qua thân Ngài hay cách tốt nhất hãy cất vào để bảo tàng. Một hành động nhỏ nhưng thể hiện sự tinh tế, chu đáo và gìn giữ trọn vẹn nét trang nghiêm, thanh tịnh cho ngày Khánh đản.

Xin hãy quán niệm !

(Ban Nghi Lễ Trung Ương)

    Để nói lên tinh thần tri ân báo ân của người con Phật và truyền thống trở về nguồn của dân tộc Việt. Hằng năm vào ngày 20 tháng Chạp, các chùa thuộc môn đình Chùa Hội Phước – Nha Mân – Đồng Tháp trở về chốn Tổ để cử hành Lễ Tảo tháp và Tống thánh. Vào những dịp cuối năm, chuẩn bị đón Tết nguyên đán, mọi người đều trở về quê hương và bao sái phần mộ tổ tiên, trang nghiêm điện thờ để chuẩn bị đón Tết. Trên tinh thần hiếu kính đó, Phật pháp bất ly thế gian pháp, đạo Phật chính là đạo hiếu, vì vậỵ mà có nghi thức tảo tháp trong truyền thống văn hoá Việt Nam. Lễ Tống Thánh (hay là Tiễn Chư Thiên) là cách nói của Đạo Phật để nhắc nhở mọi người biết đền ơn, đáp nghĩa đối với bốn trọng ân vào mỗi dịp cuối năm, bởi lẽ:

“Cây có gốc mới nở cành xanh ngọn,
Nước có nguồn mới bể rộng sông sâu”

Mùa thu lại về, gió thu hiu hắt, mây thu trơ vơ, mưa thu lất phất, như báo hiệu cho chúng ta Mùa Vu Lan Báo Hiếu.

Nếu như mùa thu đã tạo nên ấn tượng tuyệt vời cho sự cảm tác của các Văn nhân, Thi sĩ. Thì đối với hàng Phật tử, tiết tháng 7 mưa Ngâu, như gợi lại cho ta những kỷ niệm ân tình khó phôi pha.

Tháng 7 thu sang Mùa Báo-hiếu

Ngày rằm hạ mãn Lễ Vu-lan

Hương hoa xông ngát Đạo tràng

Nghìn năm gương sáng sử vàng còn ghi

Thấp thoáng xa xăm, hình ảnh của Tôn Giả Mục Kiền Liên lại hiện về trong ký ức của hàng Phật tử, và chúng ta nghe như âm vang tiếng nói của Đức Thế Tôn từ Kỳ Viên Tịnh xá, nơi Pháp Hội Vu lan Bồn, vượt khỏi thời gian và không gian, hơn mấy ngàn năm vọng lại :

Đây viên âm Phật Đà truyền dạy

Nay chúng ta kính lạy vâng hành

Vu Lan Bồn pháp độ sanh

Cảm thương cha mẹ ân lành khó quên

Tiếng chuông chùa ngân nga trầm bỗng vang nhẹ vào cõi hư vô tịch tịnh, như rót vào lòng ta niềm thổn thức thiết tha, báo hiếu trọng ân trong ngày Đại lễ. Vâng lời Phật dạy, noi theo gương Hiếu hạnh của Tôn giả Mục Kiền Liên. Hôm nay rằm tháng 7, tiết Trung Nguyên, nơi Đạo tràng tổ đình Hội Phước long trọng tổ chức Đại lễ Vu lan Báo hiếu, thỉnh cầu Chư Tịnh Đức Tăng già dũ lòng lân mẫn phúng tụng chơn kinh, hướng tâm thanh tịnh chú nguyện cho cha mẹ tại tiền của chúng con thân tâm an lạc, phước thọ tăng long, cha mẹ quá vãng nhiều đời, nhiều kiếp siêu sanh thoát hóa.

Sau đây là hình ảnh của lễ Vu Lan năm Ất Tỵ:

Thích Thiện Phước

     Để nói lên tinh thần tri ân báo ân của người con Phật, cảm niệm ân đức sâu dày khai sơn tạo tự, hoằng pháp sinh lợi của vị tiền bối tổ sư.

    Hằng năm vào ngày mùng  2,3  tháng  03  Âm lịch (tức là ngày 30,31/3/2025), bổn tự thành kính tưởng niệm Lễ húy nhật Tổ Sư thượng  Liễu  hạ  Ngọc  tự  Phổ Minh  hiệu  Minh Ngọc Châu Hoàn  – nguyên khai sơn Tổ Đình Chùa Hội Phước Nha Mân – Đồng Tháp, đồng thời Hiệp kỵ Giác Linh Chư tôn Hòa thượng trong môn phong. Sau đây là hình ảnh Lễ húy kỵ:

◊-◊—————————————————————————–◊-◊

]]> http://chuahoiphuoc.net/le-huy-ky-to-su-khai-son-to-dinh-hoi-phuoc-2025/feed/ 0 http://chuahoiphuoc.net/ram-thuong-nguyen-xuan-at-ty/ http://chuahoiphuoc.net/ram-thuong-nguyen-xuan-at-ty/#comments Wed, 19 Feb 2025 13:39:52 +0000 Nguyễn Ngọc Phú http://chuahoiphuoc.net/?p=35188

Xuân về hoa nở trên phố

Nắng ban mai rạng sáng khắp nơi

Ta đi giữa dòng đời

Trần gian một cõi rong chơi đích người

Một mùa xuân mới đang về trên khắp nẻo đường, con phố, đất trời như hòa cùng niềm vui khoác lên mình chiếc áo mới đầy màu sắc và tràn đầy năng lượng của sự hỷ lạc, an vui. Xuân về khắp nơi và cũng về với mái già lam Hội Phước.
* Kính mời quý Phật tử cùng xem qua và sắp xếp thời gian cùng tham gia chương trình mừng xuân Ất Tỵ tại Chùa Hội Phước
* Kính chúc quý Phật tử, quý đạo hữu gần xa năm mới vạn sự hanh thông, cát tường như ý, thân tâm an lạc!
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật ! 

    Để nói lên tinh thần tri ân báo ân của người con Phật và truyền thống trở về nguồn của dân tộc Việt. Hằng năm vào ngày 20 tháng Chạp, các chùa thuộc môn đình Chùa Hội Phước – Nha Mân – Đồng Tháp trở về chốn Tổ để cử hành Lễ Tảo tháp và Tống thánh. Vào những dịp cuối năm, chuẩn bị đón Tết nguyên đán, mọi người đều trở về quê hương và bao sái phần mộ tổ tiên, trang nghiêm điện thờ để chuẩn bị đón Tết. Trên tinh thần hiếu kính đó, Phật pháp bất ly thế gian pháp, đạo Phật chính là đạo hiếu, vì vậỵ mà có nghi thức tảo tháp trong truyền thống văn hoá Việt Nam. Lễ Tống Thánh (hay là Tiễn Chư Thiên) là cách nói của Đạo Phật để nhắc nhở mọi người biết đền ơn, đáp nghĩa đối với bốn trọng ân vào mỗi dịp cuối năm, bởi lẽ:

“Cây có gốc mới nở cành xanh ngọn,
Nước có nguồn mới bể rộng sông sâu”

    Sau đây là hình ảnh của buổi lễ:

Thích Thiện Phước

Dãy núi Hy Ma tuyết trắng ngời

Hương hoa ngào ngạt khắp trời mây bay

Hoa ưu đàm bát hé khai

Đón mứng bậc thánh hôm nay ra đời.

    Mây trắng tự nghìn xưa vẫn miên man giữa bầu trời thăm thẳm chơn như; biển xanh muôn thuở cũng dạt dào trong đáy nước thậm thâm diệu hữu. Từ trời Đâu Suất miền man diệu vợi một vì sao, chói lại giữa hà sa tinh tú, như một cuộc vận chuyển phi thường đã xuất hiện dưới rặng Hy Mã Lạp sơn giữa vườn lâm Tỳ Ni, bên thành Ca Tỳ La Vệ, thuộc vùng bình nguyên miền bắc Ấn, trong cõi Nam Diêm Phù đề bát ngát hương hoa. Trái đất đã bảy lần rúng động khi đấng bất sanh bất diệt đi ngang qua dòng sanh diệt và kinh điển cũng ghi rằng: “không ai trong giờ phút ấy ở bất cứ nơi đâu, nỗi giận hay ốm đau buồn khổ, không ai làm ác, không ai kêu căng ngã mạn, thế giới trở nên hoàn toàn thanh tịnh, dường như thể vừa đạt được sự toàn thiện. Bậc vĩ nhân ấy được biết với danh hiệu là Thích Ca Mâu Ni”.

Người về thắp nắng tháng tư

Giữa đời ngào ngạt hương từ vô biên

Trong dòng sanh tử truân chuyên

Bước chân người như ánh đuốc thiêng rạng ngời.

    Tháng tư âm lịch hương sen bắt đầu thoang thoảng hương thơm trên khắp mọi miền đất Việt và cũng là lúc người Phật tử khắp nơi trên thế giới, hân hoan đón chào ngày đản sinh của đức Phật Thích Ca Mâu Ni, một con người lịch sử, một bậc giác ngộ vẹn toàn. Ngài chứng minh tiềm năng vô biên trong đời sống nội tâm và đã xây dựng một niềm tin mãnh liệt cho con người: “hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi, hãy nương tựa với chính mình” trong thế gian và xuất thế gian con người là tối thượng.

    Đức Phật đến với quê hương đất việt ta hơn 2000 năm, lời Phật dạy đã đi vào lời của bà, lời của mẹ, lời của chị, đi vào giấc mơ của tuổi thơ hồn nhiên với hình tượng ông Bụt thần thông biến hoá, nhân từ hiền hậu và luôn luôn ở bên cạnh người khi gặp hoạn nạn bất an… chính những lời nói hình tượng ấy đã ươm mầm cho những đức tính tốt đẹp cho mỗi nhân cách từ thuờ ấu thơ cho đến lúc trưởng thành.

Vén trăng Phật xuống trần gian

Sắc thân tinh đẩu chảy tràn lưu ly

Sen vàng nở bảy bước đi

Cốt cách vi diệu dung nghi đại hiền.

    Thái tử Tất Đạt Đa đản sanh, ngài đem ánh sáng từ bi đến cho muôn loài, xua tan màn vô minh u tối, trao gởi bức thông điệp của một con người giữa loài người, chư thiên và tất cả chúng sanh. Từ đấy đến nay đã 2565 năm, đúng như trong kinh Tăng Nhất A Hàm đã tán thán:

“Một chúng sanh duy nhất

Một con người phi thường

Xuất hiện trong thế gian nầy

Vì lợi ích cho phần đông

Vì hạnh phúc cho phần đông

Vì lòng bi mẫn Vì sự tốt đẹp

Vì lợi ích hạnh phúc của chư thiên và nhân loại”.

    Sự xuất hiện của đức Phật đã giúp cho thế giới ta bà nầy thoát khỏi thế lực siêu nhân, thần thoại. Bằng những lời tuyên bố dõng dạc: “Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành, tất cả chúng sanh đều có Phật tánh” đức Phật đã trả quyền con người lại cho con người, nâng con người lên đúng vị trí của nó, vì con người là sinh vật tối cao. Chính con người tự quyết định lấy số phận của mình, không ai có quyền ban phước giáng hoạ cho mọi người, mọi người đều bình đẳng trước nghiệp báo mình, và chỉ có trí tuệ mới là sự nghiệp là vũ khí sắc bén để chặt đứt mọi phiền não khổ đau, đem niềm an lạc cho tự thân và nhân loại.

    Tất cả chúng ta đang hướng về đức Phật như hướng về vô biên chân lý nhiệm mầu. Ở đó quy tụ tất cả mọi vẻ đẹp cao quý nhất, thanh khiết nhất của mỹ học Phật Giáo. Thái tử Tất Đạt Đa đứng trên toà sen diệu pháp, như biểu hiện công hạnh của một vị Bồ tát xuất hiện giữa bùn tham lam, sân hận si mê, của tan thương giọt lệ hay giữa chất ngất tiếng cười của thế gian.

Toàn thể người con Phật chúng ta hướng về Đức Phật Đản sanh trang nghiêm, ngưỡng vọng tán thán, tri ân đấng đại giác đã đem lại niềm giải thoát cho chúng sanh: Ta ra đời vì an lạc lợi ích cho chư thiên và loài người vì lòng thương tưởng đời, do đó nơi nào có sự đản sanh của đức Phật, nơi đó có tiếng nói yêu thương, tiếng nói tình người thể hiện, như con tim nắm giữ sanh mệnh của đời người, đây chính là hiện thực của cuộc đời, mà tự thân của mỗi người phải vượt qua lộ trình tham ái để về đến nơi giác ngộ yêu thương. Đây chính là con đường tu tập hướng đến lẽ đích thực của cuộc sống. Sự kiện của đức Phật đản sanh là bức thông điệp hạnh phúc thương yêu, một chân trời mở ra cho những ai còn chấp thủ tham sân. Lúc ấy từ trái tim cho đến trái tim luôn thấm nhuần tình thương yêu của đức Phật.