Chủ nhật, ngày 19 tháng 9 năm 2021
Vu lan về là dịp để cho chúng ta nhớ lại bổn phận của một người con hiếu đạo, tìm cách đền đáp công ơn sanh thành của cha mẹ, noi gương hiếu hạnh của Tôn giả Đại Mục Kiền Liên và tiếp nối truyền thống cao đẹp "Uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam". Mùa Vu Lan Tân Sửu -2021.

MỤC-LIÊN CỨU MẪU

 

 mục liên cứu mẫu

“Mục-liên cứu mẫu” thần thoại rất phổ biến của Phật giáo Trung Hoa, bắt nguồn từ thế kỷ III Tây lịch, được gợi hứng từ những truyện thần thoại của Ấn Độ kể về Tôn giả là một câu chuyện Maudgalyāyana (Mục-kiền-liên), người đã trở thành nhân vật Mục-liên trong các câu chuyện của Trung Quốc. Mục-liên, một vị tu sĩ Phật giáo đầy đạo hạnh, cầu Phật Tổ cứu giúp mẹ mình đang bị giam hãm trong tầng địa ngục thấp nhất và chịu đựng những hình phạt ghê gớm nhất để trả nghiệp quả cho những ác hạnh của bà. Mặc dù mọi nỗ lực cá nhân, Mục-liên vẫn không thể cứu được mẹ; nhưng đã được Phật Tổ chỉ dạy hãy cúng dường thực phẩm và đồ dùng cho các tu sĩ cùng các tu viện Phật giáo vào ngày rằm tháng Bảy âm lịch, sự kiện này đã thiết lập nền tảng cho một ngày lễ hội của nền văn hóa Trung Hoa gọi là Quỷ Tiết. Sự tận tâm đối với mẹ của người tu sĩ Phật giáo này đã làm cho những người Trung Hoa yên tâm rằng Phật giáo không hề hủy hoại đạo hiếu của Khổng giáo, khiến Phật giáo trở thành một tôn giáo của người Trung Hoa.

mục liên

Câu chuyện này được phát triển theo nhiều biến thể và xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Những văn bản đời Đường được phát hiện hồi đầu thế kỷ XX tại động Đôn Hoàng trong tỉnh Cam Túc hé lộ những mẩu chuyện phong phú dưới hình thức truyền kỳ hay biến văn. Nhân vật Mục-liên và thân mẫu còn xuất hiện trên sân khấu ca nhạc, đặc biệt là sân khấu ca nhạc dân gian (hí khúc), rồi đã trở thành chủ đề trong phim điện ảnh và phim truyền hình nhiều tập. Truyền thuyết này đã nhanh chóng lan tỏa đến những khu vực khác của vùng Đông Á, và là một trong những câu chuyện sớm nhất được viết lại trong các nền văn học Đại Hàn, Việt Nam, Nhật Bản.

Các giai đoạn phát triển của câu chuyện

1.   Huyền thoại Ấn Độ trở thành truyền thuyết Trung Hoa

Sử thi Mahabarata thuộc kho tàng kinh điển cổ Ấn
Độ, có kể câu chuyện về một vị ẩn sĩ khổ hạnh nhìn thấy tổ tiên của mình bị treo ngược trong hỏa ngục chỉ
vì ông không chịu cưới vợ để có kẻ nối dõi; và truyền thuyết Phật giáo cũng có một câu chuyện nói đến Maudgalyāyana, một vị đệ tử thân cận của Đức Phật Thích-ca, từng cứu mẹ thoát khỏi địa ngục.

Vào thế kỷ thứ III Tây lịch, kinh Vu-lan bồn được dịch từ tiếng Sanskrit ra tiếng Hán. Câu chữ trong bản văn tiếng Hán mô tả rõ ràng ngài “Mục-liên” – là tên của Tôn giả Maudgalyāyana, nay được gọi theo tiếng Hán – đã sử dụng “thần nhãn” như thế nào để thấy được sự đau khổ mà thân mẫu ngài đang chịu, rồi đến nài nỉ với Phật Tổ xin giúp đỡ.

Đức Phật giải thích rằng, “điều này trong phạm vi năng lực cá nhân của nhà ngươi chẳng giải quyết được gì cả”, vì lẽ tội lỗi của người đang chịu hình phạt là sâu dầy và kiên cố. Thay vào đó, vào ngày rằm tháng Bảy âm lịch, người muốn cầu xin cho người đang chịu hình phạt phải thu thập “những phẩm vật thuần khiết nhất, tinh tế nhất trong đời” rồi mang cúng dường tất cả những vật ấy đến các vị tu sĩ Phật giáo; vào thời điểm ấy trong năm, các vị Tăng này vừa xuất hiện trở lại sau mùa an cư của họ.

Lễ hội Vu-lan bồn này kết hợp với việc cúng giỗ thần thức của tổ tiên đã qua đời – có khi đã trở thành “quỷ đói” – mang lại sự tương thích giữa giáo lý Phật giáo với lý tưởng hiếu đạo của người Trung Hoa.

2.   Những câu chuyện về nghiệp báo và cứu chuộc dười thời nhà Đường

Dưới thời nhà Đường, Mục-liên là một chủ đề phổ biến cho các cuộc “thuyết pháp” của các tu sĩ. Họ thường dùng những hình ảnh và các bài hát để giải khuây cho đám thính chúng thất học, làm phong phú thêm câu chuyện về Mục-liên với nhiều biến thể và khiến câu chuyện trở thành hoàn toàn Trung Hoa. Người kể chuyện đẽo gọt câu chuyện của mình cho phù hợp với lời buộc tội rằng Phật tử là “bất hiếu” vì Phật giáo mang tín đồ của mình rời khỏi gia đình và ngăn cản họ săn sóc tổ tiên.

Các phiên bản được viết lại cho những câu chuyện loại này được gọi là “biến văn” mà một số lượng rất lớn còn được lưu trữ trong các thư viện hang động ở Đôn Hoàng, một ốc đảo ở vùng Trung Á và không hề được phát hiện mãi đến thế kỷ XX.

Quan trọng nhất và đầy đủ nhất trong số những bản văn lưu  trữ tại Đôn Hoàng thuộc loại này là bản văn mang tên “Đại Mục-kiền-liên cứu Mẹ từ Địa ngục, có hình ảnh, một cuộn, có tựa”. Trong bản văn này, tên tộc của Mục-liên là “La Bặc”, có nghĩa là “cây cải”, một biệt danh đặc trưng Trung Hoa, và mẹ ngài được đặt tên là Thanh Đề. Trước khi La Bặc trở thành một Phật tử, ông ra nước ngoài buôn bán, để lại tiền cho mẹ nhờ bà cúng dường các vị Tăng và chu cấp cho những kẻ ăn mày. Mẹ ngài bủn xỉn giấu biến đi, và chẳng bao lâu sau khi La Bặc trở về thì bà qua đời. Ngọc Hoàng thượng đế phán rằng bà phải được giải giao cho Diêm vương, người cai quản cõi âm, và bị quăng xuống tầng thấp nhất của địa ngục do sự dối trá keo kiệt của bà. [La Bặc trở thành một Phật tử] với tên gọi mới là Mục-liên và sử dụng những thần thông mới có được để du hành thiên giới. Tại đây, cha ngài báo cho ngài biết rằng mẹ ngài đang chịu đau khổ cùng cực ở địa ngục A-tì, nơi khủng khiếp nhất trong tất cả những hỏa ngục. Mục-liên xuống địa ngục và gặp quỷ đầu trâu có nhiệm vụ buộc kẻ có tội phải qua sông để vào địa ngục rồi ôm cột đồng đang nóng đỏ đốt cháy ngực. Khi Mục-liên nhận ra mẹ thì bà đang bị đóng trăn với 49 cây nọc bằng sắt. Ngài cầu sự giúp đỡ của Phật Tổ và được trao cho một cây gậy phép có năng lực đập vỡ thành ngục và giải thoát tội nhân để được chuyển lên một kiếp tái sinh cao hơn, chứ không được phóng thích. Mẹ của Mục-liên được tái sinh trong lốt quỷ đói, không bao giờ được ăn no vì cổ họng quá bé. Mục-liên cố gắng gởi thức ăn cho mẹ bằng cách đặt thực phẩm lên bàn thờ tổ tiên, nhưng thực phẩm bốc cháy ngay khi thức ăn được đưa tới miệng bà mẹ.

Để cứu bà mẹ này khỏi sự hành hạ ấy, Phật Tổ dạy Mục-liên, và tất cả những người con hiếu thảo, lo liệu một cuộc lễ hội lớn của “những cái bát ngày Vu-lan” vào ngày thứ mười lăm của tháng thứ bảy, thời điểm các vị Tăng xuất hiện trở lại sau kỳ an cư mùa hạ. Khi mẹ của Mục-liên tái sinh một lần nữa, lần này là trong lốt một con chó đen, Mục-liên đọc kinh trong suốt bảy ngày bảy đêm, và mẹ ngài lại trở thành người. Sau cùng, bà có thể hưởng phúc cõi trời.

Tình cảm hiếu đạo thật sống động trong phiên bản này. Mẹ của Mục-liên gọi ngài là “đứa con vâng lời và hiếu thảo của mẹ”, trong khi Mục-liên thì “lặng người đi rồi nức nở với nước mắt ràn rụa như mưa”. Như thể hiện trong kinh Vu-lan bồn, bà mẹ chỉ có thể được cứu chuộc bởi hành động tập thể của tất cả chư Tăng chứ không phải chỉ của một người. Mục-liên, một người con hiếu của Trung Hoa, tuyên bố rằng điều quan trọng nhất là “tình thương và ơn đức của cha mẹ là sâu xa nhất”. Như một học giả nhận xét, “Phật giáo chấp nhận hiếu đạo có vẻ đã được cho là một điều hiển nhiên…”, và con đường đã được mở ra cho những sự tổng hợp sâu rộng hơn vào các triều đại sau.’

mùdaSSd

Các câu chuyện đôi khi sử dụng việc mô tả tính cách nhân vật hết sức trần tục. Khi mẹ của Mục-liên tái sanh làm một con chó đen, Mục-liên nhìn ra mẹ mình và bà ta nhìn nhận rằng kiếp chó xem ra còn khá hơn là kiếp ngạ quỷ.

Với tính cách một con chó, bà ta nói: “Ta có thể đi hay ở, nằm hay ngồi tùy thích. Nếu đói, ta luôn luôn có thể kín đáo ăn phân người; nếu khát, ta luôn luôn có thể liếm láp ở miệng cống. Vào buổi sáng ta nghe ông chủ niệm quy y Tam bảo; vào buổi chiều, ta nghe bà chủ tụng kinh. Là chó và phải chấp nhận toàn thể cõi giới bất tịnh là một giá quá nhỏ phải trả để không bao giờ còn phải nghe đến từ “địa ngục” nói vào tai ta”.

Trong một phiên bản khác, “Truyền thuyết Mục-liên”, bà Thanh Đề, mẹ của Mục-liên, vẫn là người có lòng tin; nhưng sau khi chồng chết thì lại hiến tế súc vật, ăn thịt, xử sự thô bạo và hay nguyền rủa. Khi bà chết, Ngọc Hoàng thượng đế phán rằng bà phải được đầy vào địa ngục. Diêm vương, người cai quản địa ngục, phái quỷ sứ đến mang bà đi. Bà nói dối với quỷ sứ và con trai mình rằng bà không hề ăn thịt và cũng không làm gì sai trái; quỷ sứ vẫn lôi bà đi.

Những biến thể về sau sử dụng câu chuyện Mục liên cho những mục đích khác. Chẳng hạn, trong Huyết bồn kinh xuất hiện vào thế kỷ thứ XIII, mẹ Mục-liên phải bơi trong một cái vũng đầy máu và phải uống máu để thụ phạt về tội bà đã rảy máu kinh nguyệt của mình vào nguồn nước công cộng, nước ấy đã được các đệ tử của Phật Tổ – do không biết – lấy pha trà dâng Phật Tổ.

Ca kịch

Vở ca kịch dân gian về đề tài “Mục-liên cứu mẫu” được coi là “vở ca kịch tôn giáo lớn nhất toàn Trung Quốc” thường được trình diễn vào dịp lễ hội Quỷ Tiết rằm tháng Bảy âm lịch hàng năm.

Việc trình diễn “thể hiện những huyền nhiệm của cái chết và sự tái sinh trong những cảnh diễn có ảnh hưởng lớn lao đối với khán thính giả”, đồng thời truyền đạt cho khán thính giả những giá trị tôn giáo và đạo đức, mặc dù không phải là những điều được giảng dạy ở hình thái chính thống.

Dưới triều đại nhà Minh, Trịnh Chí Trân (1518-1595) sinh trưởng tại hương Thanh Khê, trấn Huy Châu, tỉnh An Huy đã soạn một hí khúc lấy tên là “Mục-liên Cứu Mẫu Hạnh Hiếu Hí Văn”.

Theo truyền thuyết địa phương, Trịnh vốn mù và khi soạn hí khúc này, ông được sáng mắt nhờ ân đức của Phật bà Quan Âm (truyền thuyết còn kể thêm rằng sau này khi Trịnh viết một câu chuyện tình, ông bị mù trở lại). Vở hí khúc của Trịnh nhấn mạnh đến những giá trị gia đình theo Khổng giáo.

Mục-liên trong thế kỷ XX

Ở đại lục, sau một thời kỳ bị quên lãng trong dân gian kể từ thập niên 1920, hí khúc liên quan đến Mụcliên đã hồi sinh khi được liệt vào danh sách Di sản phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2006.

Nhưng ngay cả những người ủng hộ bên trong nước Cộng hòa Nhân dân (Trung Hoa) vẫn thấy tương lai vở hí khúc này bị đe dọa bởi phim ảnh và truyền hình kỹ thuật cao. Vẫn còn nhiều thách thức khác. Trong quá khứ, vở hí khúc này được dạy theo lối truyền khẩu trong các nhóm kịch gia đình vẫn gìn giữ tổ nghiệp. Các nhóm kịch gia đình ấy nay không còn nữa. Vở hí khúc rất khó trình diễn. Vai ma quỷ liên quan đến khả năng nhào lộn đòi hỏi nhiều năm thụ huấn. Vì khán thính giả không đông, người trình diễn cần đến sự ủng hộ của chính phủ. Tuy vậy, một vài quan sát viên vẫn chỉ ra những điều hy vọng. Trong lúc khán thính giả truyền thống trong làng ngày càng thu hẹp, một số ngôi sao điện ảnh đã tiếp thu nghệ thuật hí khúc này. Các nhà cầm quyền thuộc thị trấn Hoàng Sơn tỉnh An Huy cũng đã thúc đẩy việc trình diễn như một hình thức thu hút du khách.

Các nhà nhân học báo cáo rằng ở Đài Loan, câu chuyện Mục-liên đã được đưa vào nghi thức tang lễ ít nhất là đến tận những thập niên cuối của thế kỷ XX. Một nhà nhân học giải thích truyền thuyết này như là việc phản ánh thái độ đối với phụ nữ trong làng ở Đài Loan, rằng “bởi bản chất ô nhiễm của họ, phụ nữ không thể đến gần chư thần chư thánh là những vị có thể giúp họ vượt qua những ràng buộc của quả báo gây nên bởi giới tính của họ” “cần phải có người đàn ông hành động nhân danh họ…”.

Nguồn: Mulian Rescues His mother – from Wikipedia, the Free Encyclopedia.

Khánh Uyên dịch

20171227165348_88131 (1)

◊-◊———————————————————-◊-◊

 

Những Bài Viết Liên Quan
1056613
Total Visit : 954925