Thích Thiện Phước

     Người khai sáng Tông này là Thiền sư Nghĩa Huyền. Vì phong cách hoằng dương đặc biệt theo tông môn tại Thiền viện Lâm Tế ở Trấn Châu nay thuộc tỉnh Hà Bắc, do đó mà đời sau gọi là Tông Lâm Tế.

    Thiền sư Nghĩa Huyền người huyện Nam Hoa Tào Châu. Sau khi xuất gia Ngài đi du phương học đạo, từng đến tham học với Thiền sư Hy Vận ở núi Hoàng Bá Hồng Châu và Thiền sư Đại Ngu ở Than Đầu Cao An.

     Năm thứ 8 đời Đường Đại Trung (854), Ngài đến Trấn Châu sáng lập viện Lâm Tế bên bờ sông Hô Đà, tiếp Tăng độ chúng, tông phong từ đó mà hưng thạnh. Sư viên tịch vào ngày 10 tháng 4 năm Hàm Thông thứ tám (867).

      Lục Tổ bảo Hoài Nhượng rằng: “Tổ Bát Nhã Đa La có huyền ký là dưới chân ngươi sẽ xuất hiện một con ngựa giỏi giày đạp chết cả thiên hạ”. Vì thế  kiểu chung của tông Lâm Tế là hình chữ nhật ngang. Câu chữ là “Hoành hành thiên hạ”. Người xưa sửa lại là “Hoành biến thập phương”.

      Tại Việt Nam ta tông Lâm Tế truyền thừa rất phổ biến, do vậy chung bảng trong thiền môn cũng theo đó mà hình thành. Nhìn thấy chung bảng gợi cho người học Phật làm thế nào để phát huy thiền tông của Tổ ngày càng hưng thạnh.

◊◊——————————————————————◊◊

* Trong Phật Kinh có kể ra về nguyên do của Tràng hạt:

Phật Kinh chép: Có Bổn tôn của niệm châu (chuỗi hạt) đó là Tỳ Câu Chi Bồ tát. Tỳ Câu Chi tiếng Phạn gọi là Sát Mi Đầu. Một hôm Phật đang thuyết pháp thì trên đảnh đầu của Bồ tát Quan Thế Âm bỗng dưng hiện ra một vị Bồ tát rất là dũng mãnh và giận dữ. Khi ấy các Kim Cang vô cùng sợ hãi rồi chạy đến núp dưới tòa đức Phật, mong Ngài chở che cứu giúp. Phật bèn nói với vị Bồ tát nầy rằng: “Ông nên dừng lại sự giận dữ ấy đi”. Vị Bồ tát nầy liền dừng lại và nói: “Mong Phật dạy bảo con sẽ phụng hành”. Vị ấy chính là Tỳ Câu Chi Bồ tát.

Trong Phật giáo, Tỳ Câu Chi Bồ tát là đại biểu cho tinh thần đại bi, có đủ oai thế hàng phục, trên trán của vị Bồ tát nầy có mắt, có bốn tay, bên trái một tay cầm hoa sen, một tay cầm tịnh bình, bên phải một tay kết ấn thí vô úy, một tay cầm tràng hạt.

* Tràng hạt lưu truyền trong Tăng chúng như thế nào?

Truyện kể rằng: Thuở xưa có vị vua tên là Ba Lưu Lê, có lần vua bạch với Phật rằng: Nước con là một quốc gia bé nhỏ, luôn bị giặc ngoại xâm, cho nên gạo thóc quí hiếm, nhân dân nguy khốn con thường bất an, lòng từ bi trí tuệ của Phật sâu rộng, trông mong Ngài chỉ dạy phương pháp để cho nước con tương lai tươi sáng. Phật bèn nói: Nếu Đại vương muốn diệt trừ phiền não, nước giàu dân mạnh, thì dùng gỗ thơm tiện thành 108 hạt, sau đó xâu thành một tràng chuỗi và luôn mang theo thân mình, trong lúc đi đứng ngồi nằm đều phải niệm: “Nam Mô Phật Đà, Nam Mô Đạt Ma, Nam Mô Tăng Già”. Mỗi khi niệm một biến thì lần qua một hạt chuỗi, cứ niệm như vậy cho đến một ngàn một vạn, nếu niệm đủ hai mươi vạn biến thì thân tâm không loạn, sạch hết các phiền não. Sau khi mãn báo thân nầy thì được sanh lên cõi trời Diệm Ma. Niệm đủ một trăm vạn biến sẽ sạch hết các kết nghiệp, được quả báo an vui mãi mãi. Vua nói: Phật đã chỉ dạy như thế, con xin phụng hành. Kể từ đó tràng chuỗi bắt đầu được lưu truyền trong Tăng chúng, nhằm để cho mọi người tín thờ nhớ niệm ngôi Tam bảo.

* Ý nghĩa sâu xa của Tràng hạt:

Bồ tát đại biểu cho tinh thần đại bi cầm tràng hạt, đó là dụng ý muốn trừ sạch những ưu khổ, dứt hết phiền não, được công quả thường lạc vô thượng, sau đó ngộ vào thiền cảnh, thấu triệt thiền cơ. Lấy đây mà suy rộng ra: Đang lúc Tăng chúng đọc kinh tọa thiền, tay cầm tràng hạt niệm Phật, thì hay khiến cho đoạn trừ tạp niệm trần lao, lòng tin kiên cố, thường ở trong thiền định, hằng ngày tu tập theo giáo pháp của Phật để được vắng lặng phiền não, kiên trì đạt đến cảnh giới: “Triêu phạm lâm vị thử, dạ thiền sơn cánh tịch”. (Mờ sáng rừng thiền chưa dội nắng. Đêm về núi vắng lại lặng yên). Tiếp dẫn hết tất cả mọi căn cơ, lâu dần thì tâm kiền thành hướng Phật, thành tựu chứng ngộ sâu xa. Nhân đây, đối với cái nhìn của người bình thường, Tăng chúng cầm tràng hạt lễ Phật thì tự nhiên cũng cảm thấy an tĩnh hòa nhã trong lòng.

* Qui định cầm Tràng hạt:

Đối với những người chưa tin Phật, thường tìm một xâu chuỗi để đeo, cũng không có ngại gì. Thế nhưng đối với người kính tin Phật, thì có phong cách để cầm tràng hạt. Ví như, số lượng hạt chuỗi cũng có nhiều loại bất đồng, chất liệu cũng bất đồng và ý nghĩa cũng bất đồng.

Số lượng chuỗi thường có: 27 hạt, 54 hạt, 108 hạt, 1080 hạt. Ngoài ra có 42 hạt, 21 hạt, 18 hạt, 14 hạt,… Trong đó 1080 hạt là phẩm bậc tối thượng, 108 hạt là thượng phẩm, 54 hạt là trung phẩm, 27 hạt là hạ phẩm, Tăng chúng thường sử dụng loại 108 hạt. Trong kinh Phật do vì số lượng hạt chuỗi bất đồng, nên có ý nghĩa tượng trưng cũng bất đồng.

Bộ Thích Thị Yếu Lãm chép: Phiền não ở thế gian có rất nhiều như thập sử: Tham, sân, si, mạn, nghi, thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, giới cấm thủ. Thập triền: Vô tàm, vô úy, hôn trầm, ác tác, não, tật, trạo cử, thụy miên, phẩn, phú. Hơn nữa, những loại phiền não nầy có 108, nên dùng số lượng hạt châu bất đồng để biểu thị sự đoạn trừ, nhằm tích tụ những công đức bất đồng.

Thông thường nói 108 hạt là để chứng nhập vào 108 tam muội; 54 hạt là tiêu biểu cho thập tín, thập trụ, thập hạnh, thập hồi hướng, thập địa và 4 nhân địa thiện căn; 27 hạt là tiêu biểu 18 ngôi học nhơn và 9 ngôi vị vô học,… 

◊-◊————————————————————◊-◊

        * Nguồn gốc cấu tạo:

       - Kim Cang xử còn gọi là bảo xử, hàng ma xử, xử,… vốn là một loại vũ khí ở Ấn Độ thời xưa, được làm bằng chất liệu cứng, hay đâm thủng các vật khác, nhân đây gọi là Kim Cang Xử, trong Phật giáo thường dùng để ví dụ cho sự cứng nhọn, lanh lợi.

        Trong Mật tông Phật giáo, kim cang xử tượng trưng cho sức mạnh vô địch, không có vật kiên cố nào mà chày nầy đập không bể. Đây là ví như trí huệ và chơn như Phật tánh không có gì làm hư hoại.

        Chày kim cang nầy được dùng để đoạn trừ các loại phiền não, ngăn dẹp các hình sắc do ác ma gây chướng ngại, là một trì vật trong các tôn của Mật giáo, cũng là pháp khí quan trọng dùng trong lúc tu pháp bên Mật tông.

        Kim Cang Bộ trong Mạn Trà La Hải Hội Các Tôn đều có cầm chày kim cang, hành giả tu Mật tông thường mang theo. Do vì chày nầy tượng trưng cho Kim cang trí huệ của Như Lai, dùng để phá trừ nội ma ngu si vọng tưởng và các ma chướng trong ngoại đạo. Đời sau lại căn cứ về yếu chỉ chày kim cang hay ngăn dẹp được kẻ oán địch nên đem nó diễn dịch thành một dụng cụ tác pháp để hàng phục các ma ngoại đạo.

          - Kim cang xử, còn là một cách gọi về loại Điện Quang của trời Đế Thích, thường thì dùng để chỉ cho loại vũ khí, đồng thời những cây gậy của các vị lực sĩ Kim Cang Thần cầm cũng gọi là Kim Cang Xử.

          Về sau trong Mật giáo dùng để biểu trưng ý nghĩa, “phá nát kẻ địch”, do đó mà những vật mà các vị Kim Cang Thần cầm đều gọi là kim cang xử và lại đem nó chuyển biến làm một  loại khí cụ để ứng dụng tu tập.

          Những kinh điển có đề cập đến kim cang xử như: Bồ Đề Tràng Sở Thuyết Nhất Tự Luân Vương Kinh, phẩm Thứ nhất; Niết Bàn Kinh, phẩm Thứ ba; Đà La Ni Tập Kinh; Tô Bà Hô Đồng Tử Thỉnh Vấn Kinh; Nhất Thiết Như Lai Đại Bí Mật Vương Vị Tằng Hữu Tối Thượng Vi Diệu Đại Mạn Trà La Ni Kinh,…

          Trong Du Già Thí Thực Khoa nghi có bài nói về thần dụng uy thế của kim cang xử như sau :

Tay trái cầm giữ linh bảy báu mầu nhiệm

Hồng âm rung động mười phương và ba đời

Phạm âm trong trẻo tỉnh giác ma oán tâm

Phá nát tà yêu các vọng lượng quỷ mị.

Tay phải cầm giữ chày kim cang hàng ma

Sức oai thế nặng tám vạn bốn ngàn cân

Dẹp sạch thiên và phi thiên ma quyến thuộc

Đều khiến hồi quang phản chiếu ⁽¹⁾ mà kính ngưỡng

Ma oán trong ngoài ba độc bốn hại thảy

Chú trớ yểm muội ba tuần và ngoại đạo

Vòng lửa ba chia biến ma thành không lực

Hay khiến xa lìa mộng tưởng và điên đảo.

Thiên ma giận dữ bốn phương cùng tám hướng

Nghe ta tác pháp lắng lòng mà tin nhận

Lang mang bát đát bí mật kệ nhiêm mầu

Khảy tay quét sạch hung ác cùng hiểm họa.

          Ngoài ra ở đoạn khác, lại nói đến chày kim cang để thành tựu dõng tức lớn ngay nơi tự tánh.

Tự tánh phương tiện thể không hoại

Kim cang chẳng diệt dõng thức lớn ⁽²⁾

Phật vượt sự tướng không thể sánh

Khiến việc làm con đều thành tựu ⁽³⁾

Tự tánh tuệ giác thể thậm thâm

Diễn nói tối thượng pháp luân âm

Nên nay biến hiện thân phương tiện ⁽⁴⁾

Khiến việc làm con nguyện được thành ⁽⁵⁾

          * Hình dạng Kim cang xử:

        Ban đầu chày kim cang làm bằng đá hoặc bằng gỗ, phần đầu rất bén, sau nầy hình thức bị biến dạng dần trở thành ngắn nhỏ như hiện trạng và không còn bén nữa.

          Về chất liệu làm xử theo quyển 2, Đà La Ni Tập Kinh chép: “Chất liệu để làm chày kim cang là dùng vàng, bạc, đồng đỏ, sắt, thép,… ”.

          Theo quyển thượng, Tô Bà Hô Đồng Tử Thỉnh Vấn Kinh chép: “Do pháp tu bất đồng, nên dùng chất liệu cũng bất đồng, ví  như: Vàng, bạc, đồng, sa thạch, hoặc có khi dùng hỗn hợp vàng bạc đồng, sắt, cây Thất Lợi Ban Ni, cây Tỳ Rô Bà, cây Khư Tha Ra, cây Ma Độ Ca, cây A Thiết Đa, cây Hại Nhơn, Xương Người, Thủy Tinh, cây Khổ Luyện, cây Tỳ Lê Lặc, cây Thiên, Đất, cây Ca Đàm, cây Át Ca, cây Vô Ưu, cây A Một La, cây Át Thuận Na, cây Liễu, cây Bạch Đàn, cây Tử Đàn,… ”.

          Về độ lượng để làm xử theo điển tịch Mật bộ chép : “Độ dài chừng 8, 10, 12, 16 lóng tay, dài nhất là 20 lóng tay”.

          Về kích thước: “Kim cang xử ban đầu có mũi bén nhọn, nhưng sau khi thành khí cụ thì hình dáng cũng biến hóa”.

          Theo quyển hạ, Từ Thị Bồ Tát Lược Tu Dũ Nga Niệm Tụng Pháp chép: “Kim cang xử có nhiều loại không giống nhau như: 1 cổ, 2 cổ, 3 cổ, 4 cổ, 5 cổ…”.

          Theo quyển 5, Nhất Thiết Như Lai Đại Bí Mật Vương Vị Tằng Hữu Tối Thượng Vi Diệu Đại Mạn Trà La Kinh chép: “Có Kim Cang bộ, Liên Hoa bộ, Yết Ma bộ và cũng có các loại Kim cang xử. Cho đến Như Lai Tối Thượng Kim Cang Xử, Phẩn Nộ Kim Cang Xử, Vi Diệu Tâm Kim Cang Xử,… và có nói rõ về các loại kim cang xử, 1 cổ, 3 cổ, 9 cổ, bốn mặt 12 cổ,…”.

          Lại nữa, hình dạng Kim cang xử cũng hàm chứa nhiều ý nghĩa đặc biệt. Theo các điển tích Mật bộ chép: “Một cổ – ngạnh – tiêu biểu cho nhất chơn pháp giới; ba cổ tiêu biểu hiện bày thân khẩu ý tam mật bình đẳng; năm cổ tiêu biểu 5 trí 5 Phật, cổ ở giữa trong 5 cổ là biêu biểu thật trí của Phật; 4 cổ ở bên ngoài là tiêu biểu quyền trí; 4 cổ xung quanh hướng vào bên trong là tiêu biểu quyền trí nhất định quay về thật trí. Xử có 2 đầu giống nhau, là biểu thị cảnh giới chư Phật, chúng sanh vốn đầy đủ 5 trí”.

          Ngoài ra có Thuyết nói rằng: Cổ ở giữa tiêu biểu pháp giới thể tánh trí, đó chính là trí tuệ của Đại Nhật Như Lai chứng đắc bản địa chơn trực, không nương vào phương tiện, 4 cổ bên ngoài xoay hướng vào bên trong là tiêu biểu cho 4 trí 4 Phật thọ nhận trí phương tiện gia trì của Đại Nhật Như Lai mà tự chứng được bản địa, từ đó mà khởi lòng từ mẫn giáo hóa, 2 đầu trên dưới hình dạng giống nhau, đây là tiêu biểu chư Phật chúng sanh vốn đầy đủ 5 trí, cổ chính giữa để cầm có hình dạng 4 tầng và 8 nghạnh, tiêu biểu cho 4 Ba La Mật và 16 vị Đại Bồ Tát, Bát chánh tứ nhiếp trong 37 phẩm tôn, 4 góc có 4 hạt châu là tiêu biểu 4 phương 4 Phật, ở giữa ẩn một hạt là tiêu biểu cho Đại Nhật Như Lai, trên eo của 8 nghạnh được cột bằng 2 sợi dây, là tiêu biểu cho 2 Pháp Định và Huệ,… Lại nữa, ngoài 4 cổ đều có móng, là tượng trưng cho đầu sư tử, con số 8 nầy là tiêu biểu chuyển 8 thức thành 4 trí. Người cầm chày kim cang này thì giống như an trụ trong kim cang trí đức của Phật.

         Kinh Nhơn Vương Niệm Tụng Nghi Quỉ chép: Các Tôn tay cầm kim cang xử để biểu thị chánh trí giống như kim cang kiên cố không có gì phá hoại được. Cho nên trong Phật giáo có rất nhiều vị Phật Bồ tát tay cầm kim cang xử.

        Thế nhưng sử dụng kim cang xử có qui tắc nhất định:

1/ Thành tựu sự vật dùng xử 5 cổ.

2/ Gia trì thần dụng dùng xử 3 cổ.

3/ Hành đạo niệm tụng dùng xử 1 cổ.

4/ Tu Phật bộ, Liên Hoa bộ pháp dùng xử 1 cổ.

5/ Tu Kim Cang bộ pháp dùng xử 5 cổ.

6/ Tu Đại Oai Đức Minh Vương pháp dùng xử 9 cổ.

         * Chủng loại Kim cang xử:

          Xử một cổ là một hình thức rất xưa, trong kim cang xử hình nhọn lại dài, là do 2 lực sĩ kim cang cầm. Ở trong xử 5 cổ, xử 1 cổ cùng tương ưng với Liên Hoa Bộ, để ở phương Tây của đại đàn, đầu nhọn là tượng trưng cho trí nhất pháp giới, tức nhất chơn pháp giới của đại Nhật Như Lai.

          Bạch Bảo Khẩu Sao. Đế Thích Pháp chép: “Xử 1 cổ ngoài ý nghĩa trừ phiền não ba độc của chúng sanh, lại còn có ý nghĩa biểu thị ba cõi vốn đầy đủ. Ngoài ra, xử một cổ còn tượng trưng cho Tu Di Sơn, tay cầm Tu Di Sơn nầy là hàm ý, y báo chánh báo đồng một thể”.

          Bổn Tôn cầm độc cổ xử là: Trời Đế Thích, hình Bổn Tôn ấy đầu đội mão báu, đắp y Yết Ma, tay trái cầm xử một cổ để ở trước ngực. Trời Đế Thích vốn là vị thần của Ấn Độ giáo gọi là Nhơn Đà La, sau được Phật giáo gọi là Hộ pháp thần, Trời Đế Thích trấn giữ ở phương Đông, ở thành Thiện Kiến núi Tu Di trời Đao Lợi.

          Ngoài ra kim cang xử 1 cổ còn là 1 trong 40 tay của Bồ tát Thiên Thủ Quan Âm cầm, biểu thị sự ngăn dẹp tất cả các oán tặc, 1 trong 108 tay của Kim Cang Tạng Vương Bồ tát là tay cầm xử 1 cổ.

          – Xử 3 cổ: Lại gọi là Tam cổ phược nhật la, Tam cổ kim cang… cùng với Yết ma la bộ tương ưng, để ở phương Bắc của đại đàn, phần đầu của Tam cổ xử chia làm 3 ngạnh biểu thị ba bộ: Thai Tạng giới Phật kim cang, Liên Hoa, Tam Mật: Thân ngữ ý, tam trí, tam quán …

          – Kinh Tô Tất Địa chép: Nếu hành giả cầm xử 3 cổ thì không bị Tỳ Na Ca Diếp làm ngăn ngại. Trong lúc hộ ma và tụng niệm nếu tay trái cầm thì thành tựu các việc. Ngoài ra, ở “Kim Cang Đồng Tử Pháp” đem Tam cổ xử làm thể của Bổn Tôn. Trong ấy cổ ở giữa là đầu, 2 cổ hai bên là tay, 2 đầu xử trên dưới họp hai làm một, biểu thị Bổn Tôn và hành giả bất nhị, chúng sanh và Như Lai vốn bình đẳng.

          – Xử 5 ngạnh: Lại gọi là Ngũ trí kim cang xử, Ngũ phong kim cang xử, Ngũ phong Quang Minh. Ngũ cổ xử phân ra 5 cổ biểu thị 5 trí 5 Phật. Trong đó một cổ tượng trưng cho thật  trí của Phật. Còn 4 cổ  khác thì tượng trưng cho quyền trí của Phật, tức là dùng trí tuệ tạm nói phương tiện. Bốn cổ xung quanh cong lại và hướng về bên trong là biểu thị quyền trí cuối cùng rồi cũng qui về thật trí, 2 cổ trên dưới bằng nhau biểu thị cõi Phật, cõi chúng sanh đều đầy đủ 5 trí. Năm cổ trên dưới có 1 cổ biểu thị 10 Ba la mật, hay phá nát 10 loại phiền não, thành tựu 10 loại chơn như, liền chứng được thập địa, cầm giữ kim cang xử, chính là hay an trụ trong kim cang trí đức của Phật, Bổn Tôn tay cầm xử 5 cổ là Kim Cang Tát Đỏa Bồ Tát, là 1 trong 16 vị Bồ tát thuộc Kim cang giới.

         - Đại Tạng Mật yếu chép: “Kim cang xử là Bồ đề tâm hay chặt đứt nhị biên, khế họp với lý trung đạo, trong đó có 16 vị đại Bồ tát, cũng biểu đạt 16 không là trung đạo, 2 bên đều có 5 cổ, biểu trưng cho 5 trí, 5 Phật, cũng biểu đạt 10 Ba La Mật, hay ngăn dẹp 10 loại phiền não.

         Chúng ta thường thấy chày kim cang trong 40 tay của đức Thiên Thủ Quan Âm và 1 tay trong 108 tay của Kim Cang Tạng Vương Bồ tát, đều cầm chày kim cang 1 ngạnh, là một pháp khí rất bén nhọn.

          Hành giả tu theo Mật tông thường cầm theo bên mình là để phát huy kim cang trí dụng của Như Lai, mong phá trừ những ngu si vọng tưởng, để hiển bày ánh sáng trí tuệ, phá tan ngu si tăm tối. Trong Mật giáo các tôn Kim Cang bộ Mạn Trà La Hải Hội, đều cầm kim cang xử. Người học sau này lấy ý chỉ “Dẹp tan kẻ địch”mà diễn dịch thành một dụng cụ tác pháp hàng phục ác ma ngoại đạo.

          Chính vì có ý nghĩa như thế mà người tu Mật tông nào cũng phải có, nhằm biểu đạt phát huy. Ngày nay thì chày kim cang nầy là một pháp khí quan trọng trong các đàn Mông sơn, cam lộ, du già nhằm thị oai, phân châu…đây cũng là một pháp khí đặc trưng không thể thiếu, như trí tuệ bát nhã con người ai ai cũng cần phải có./.

◊-◊———————————————————-◊-◊

Chú thích:

(1) Hồi quang phản chiếu: Trong Thiền ngữ, bốn chữ này chỉ ta nên trừ bỏ chân lý bên ngoài mà hãy quán sát lại tự tâm, tự thân mình. Dẫn văn: “Hồi quang phản chiếu, khán thân, tâm thị hà vật”. Nghĩa là: “Hãy chuyển cái nhìn lại để xem thân tâm mình là gì”. (Cảnh Đức Truyền Đăng Lục, quyển 26). Cũng còn được hiểu, soi rọi ánh sáng trở lại để xét thân mình. (Theo Tuệ Trung Thượng Sĩ Ngữ Lục dịch giải của Lý Việt Dũng).

(2) Đại dõng thức phải hiểu là Đại dõng và Đại thức. Đại dõng: Hay trừ được ma quân oán địch, hay làm ma sợ hãi. Đại thức: Tức nhất thiết trí, không chỗ nào không tỏ rõ, thế gian và xuất thế gian chỉ có Phật mới biết.

(3) Nguyên bản: “Linh thử”, bản Mông Sơn “Kim thử”.

(4) Nguyên bản: “Dĩ kim sanh hiện phương tiện thân”. Bản Mông Sơn: “Dĩ vô sanh hiện phương tiện thân” (Do vô sanh nên hiện thân phương tiện).

(5) Nguyên bản: “Linh thử sở tác nguyện đắc thành”. Bản Mông Sơn: “Kim thử sở tác nguyện cụ túc” Việc làm con nay nguyện đầy đủ).

Tích trượng tiếng Phạn là Khakhara (Khiết khí la), Khích Khí La, cũng dịch là “Thanh trượng”, “Minh trượng”. “Trí trượng”, “Đức trượng”, “Kim tích trượng”… do khi chống đi phát ra tiếng kêu lích tích, là một trong những pháp khí của Phật giáo.

Tích trượng còn là cờ nêu của thánh hiền. Phần trên dùng thiếc, phần giữa dùng gỗ, phần dưới dùng sừng, ngà, như pháp mà thọ trì, hiện bày được oai nghi, giúp cho sau này chứng được quả vị, mau thành chánh giác.

Luật Thập Tụng gọi là Thinh Trượng, nhân vì khi rung tích trượng có tiếng kêu nghe lích tích nên gọi là Tích Trượng, Thinh Trượng. 

* Đức Phật từ bi cho chứa cất tích trượng:

- Các Tỳ kheo trọn đời đi vân du khắp nơi, khi tuổi về già chân yếu đi lại khó khăn thường bị té ngã, Phật bèn dạy nên sử dụng Tích trượng. Trong điển tịch nhà Phật có chép câu chuyện: Lúc Phật ở trên ngọn Linh Thứu, có các Tỳ kheo già đi triều bái, lúc lên xuống núi bị té, Phật thấy thế bèn dạy: “Các Tỳ kheo nên dùng gậy để chống”. Nghe Đức Phật từ bi cho sử dụng gậy, từ đó các Tỳ kheo bèn sắm cho mình cây gậy làm vật tùy thân để tiện việc đi lại.

Kinh Tích Trượng chép: “Phật bảo các Tỳ kheo, các Thầy nên thọ trì Tích Trượng, là tại sao vậy? Vì Chư Phật đời quá khứ hiện tại vị lai đều thọ trì cầm giữ. Lại còn gọi là Trí Trượng, Đức Trượng, ý nói hiển bày các cội gốc công đức trí hạnh, là cờ xí của thánh nhơn, là sự ghi nhớ sáng suốt của các bậc hiền, là cái tràng của đạo pháp. Ngài Ca Diếp bạch Phật: Bạch Thế Tôn sao gọi là Tích Trượng. Phật dạy:

Tích là nhẹ, còn trượng là nương tựa, hay trừ sạch các phiền não, ra khỏi ba cõi.

Tích là sáng tỏ, vì được trí tuệ sáng tỏ. Tích là tỉnh vì tỉnh ngộ được các kết sử khổ không trong ba cõi.

Tích là thưa xa, ý nói người cầm giữ thì sẽ đoạn trừ xa lìa ngũ dục.

Nếu là 2 ngấn 6 khoen đó là do Phật Ca Diếp chế. Nếu 4 ngấn 12 khoen là do Phật Thích Ca chế. (Bổn kinh có giải thích rõ về danh tự, công đức, khi cầm, khi dừng, ở đây không chép ra).

Gậy có ba ngấn, nhớ nghĩ nỗi khổ của ba đường, ba tai, ba cõi. Bốn cổ dùng để đoạn hẳn bốn loài. Mười hai khoen là nhớ nghĩ mười hai nhơn duyên. Ba ngấn và bốn cổ là số bảy, tức nhớ nghĩ bảy giác chi, họp với cái chóp nhọn là tám, tức nhớ nghĩ tám chánh đạo, diệt trừ tám nạn.

Tam Thiên Oai Nghi Kinh chép: “Cầm tích trượng không được vào trong chúng. Sau giữa trưa không được cầm lại. Giữa trưa thì liền phải biết không được vác ở trên vai”.

Ngũ Bách Vấn chép: “Cầm Tích Trượng giúp nhiều việc, có thể cảnh giác độc trùng ác thú”.

* Gậy là Pháp vật của Tỳ kheo:

Đức Phật vì thương xót nên mới cho các Tỳ kheo chống gậy. Thế nhưng, có nhiều vị Tỳ kheo không hiểu được ý Phật, nên mới dùng báu vật làm gậy. Cuối cùng bị người đời chê gièm, Tỳ kheo bèn đem việc nầy trình lên Phật. Phật dạy: “Ta cho sử dụng gậy để chống đỡ, chứ không phải để trang sức”. Tỳ kheo được chống gậy trong hai tình huống:

1/ Lớn tuổi, suy yếu.

2/ Bị bệnh.

Người xưa thường dùng trong thơ văn: “Lão Tăng chống gậy” nhằm miêu tả hoàn cảnh sinh hoạt trong nhà Phật, đồng thời cũng phản ánh chính xác qui tắc chống gậy và qui định chất liệu để làm gậy.

Như thế thì không phải vật gì cũng có thể làm gậy, có vài Tỳ kheo dùng vàng, bạc… để làm gậy, vậy là trái với lời dạy của Phật, cũng không phù hợp với yêu cầu biết đủ tu hành khổ hạnh trong nhà Phật.

Nhà Phật qui định, gậy có thể dùng cây cứng chắc để làm.

Theo Điển tịch ghi chép: Tỳ kheo lúc du phương dùng gậy là vì để thăm dò thử cạn sâu khi muốn lội qua sông suối, cho nên cần phải dùng cây cứng, còn những cây nhỏ yếu thì không đủ sức chống đỡ. Dùng để dò thử cạn sâu cho nên gậy còn gọi là “Thám thủy”.

* Gậy cũng là dụng cụ dạy học trong Thiền tông:

Gậy cũng được dùng làm dụng cụ dạy học của một vài Tông phái Phật giáo. Thành ngữ “Đương đầu bỗng hát” (Ngay lúc dùng gậy đánh hét), chính là khởi nguồn từ Điển tích “Đức Sơn dùng gậy đánh, Ngài Lâm Tế thì hét”.

- Đức Sơn dùng gậy đánh, là nói đời Đường Thiền sư Đức Sơn thường thường sau khi thượng đường thì lấy gậy đánh người tham học. Thiền sư Đức Sơn từng bảo rằng: “Ở nơi ta không có Phật cũng không có Tổ”. Tăng chúng không hiểu mà đến hỏi thì có khi bị đánh tới 30 gậy.

- Lâm Tế hét: Là chỉ Thiền sư Lâm Tế đời Đường, lúc tiếp dẫn người học, Ngài thường dùng tiếng hét. Nếu hét một lần không lãnh hội được thì hét một lần nữa, thông thường là hét bốn lần, nhằm khiến đối phương dẹp bỏ vọng thức mà tỏ ngộ ngay nơi tự tâm.

Trong điển tịch nhà Phật ghi chép: “Lâm Tế hét, có khi một tiếng hét như Kim Cang vương bảo kiếm, dụ cho đoạn trừ mê hoặc; có lúc hét như Lông vàng sư tử, ví cho sự tỉnh mê; có lúc hét chẳng cho là tác dụng của một tiếng hét; có lúc hét như mồi câu dề cỏ (1)”.

Sử liệu ghi chép: “Ngài Đức Sơn dùng gậy đánh như mưa rơi, Ngài Lâm Tế hét như sấm giật”. Đột xuất biểu hiện Thiền Phong cao vọi, dùng gậy hét để cảnh tỉnh người học thiền, khiến cho trong sự chấp trước mà giác ngộ, cũng nhằm để biểu hiện lấy tâm truyền tâm, tâm tâm in họp nhau, ý là dùng ngữ ngôn cử chỉ để biểu đạt ý chỉ Thiền Tông.

Quyển “Thiền Lâm Tượng Khí Tiên” dẫn trong kinh “Phật Thuyết Đắc Đạo Thệ Đăng Tích Trượng” rằng:

Phật nói với chúng Tỳ kheo: “Các Thầy phải có tích trượng, vì sao vậy?. Bởi vì chư Phật ở quá khứ, hiện tại, vị lai đều có”.

Gọi là “Trí tượng”, biểu hiện trí tuệ của bậc thánh. Lại gọi là “Đức trượng”, hạnh công đức sâu dày. Tích trượng là trí tuệ của thánh nhân. Là sự sáng suốt của hiền sĩ, là tràng lọng của đạo pháp.

Ngài Ca Diếp hỏi Phật rằng:

- Thế nào gọi là Tích trượng?

Đức Phật đáp:

- Tích tức là nhẹ, trượng là nương tựa, có thể đoạn trừ phiền não, ra khỏi tam giới (dục giới, sắc giới, vô sắc giới);

- Tích là sáng, có thể đạt đến trí tuệ quang minh;

- Tích là tỉnh, tỉnh ngộ trước sự ràng buộc khổ não của tam giới;

- Tích là thưa thớt, cũng chính là nói người mà nắm giữ tích trượng nầy thì gần như đọan trừ hết cả ngũ dục: Sắc, thinh, hương, vị, xúc hoặc tài, sắc, danh, thực, thùy.

Tích trượng có ba cổ, biểu thị niệm tam đồ khổ não (tức địa ngục hỏa đồ, ngạ quỷ đao đồ, súc sanh huyết đồ). Tu giới, định, huệ tam học. Trừ tam độc tham, sân, si.

Tích trượng còn có bốn cổ, dùng để biểu thị “đoạn tứ sanh” (tức thai sanh, noãn sanh, thấp sanh, hóa sanh. Đây là bốn loài chúng sanh trong sáu đường sanh ra mà trong đạo Phật đã thường nói đến). Niệm tứ đế (khổ, tập, diệt đạo). Tu tứ đẳng (từ, bi, hỉ xả). Nhập tứ thiền, thông suốt tất cả.

Tích trượng cũng có năm cổ. Biểu thị đoạn trừ ngũ đạo khổ não (nhân, thiên, địa ngục, ngạ quỷ, A tu la). Tu ngũ căn tín, tấn, niệm, định, huệ.

Tích trượng có 12 vòng dùng để biểu thị thập nhị nhân duyên (vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sanh, lão tử. Lão tử duyên vô minh, vô minh duyên hành…) Tu hạnh thập nhị môn thiền tức tứ đẳng, tứ thiền, tứ không (hữu pháp không, vô pháp không, tự Pháp không, tha pháp không). Ngoài ra còn dùng hai cổ. Hai biểu thị thế tục đế và đệ nhất nghĩa đế. Số vòng không khác nhau.

Quyển “Nam Hải Ký Quy Nội Pháp Truyện” Nghĩa Tịnh pháp sư đời nhà Đường chép:

Tích trượng của Ấn Độ, trên đầu chỉ có hai vòng sắt rộng 2, 3 tấc và có bọc lại bằng kim lọai, dài 4, 5 đốt ngón tay. Thân trượng bằng cây, to nhỏ tùy lúc, cao ngang mí mắt. Có 8 hoặc 6 vòng treo ở trên, đồng hay sắt cũng được. Chế ra tích trượng là để đuổi thú dữ khi đi khất thực.

Trên đây đã nói rõ chúng ta vì sao phải làm ra tích trượng, công dụng và tại sao phải có nó?.

Ngoài ra trong “Tì Nại Gia Tạp Sự” và “Thích Thị Yếu Lãm” có nói rất rõ, tích về việc sử dụng tích trượng. Ví dụ: “Cầm tích trượng không thể tùy tiện nhập chúng, quá ngọ không được gánh trên vai, không được dùng nó để đánh chó mà chỉ dọa làm cho nó sợ thôi. Khi khất thực trước cửa nhà thí chủ, không được rung liên tục gây ồn ào, mà chỉ có thể rung nhẹ 2, 3 lần”. Những điều này đương nhiên có liên quan mật thiết với giới luật.

Sau khi Tích trượng truyền đến Phương Bắc được Tăng sĩ coi trọng. Nhất là trước đời Đường, Tống, gần như trở thành pháp khí không thể thiếu đối với Tăng sĩ. Do ban đầu tích trượng được dùng để phòng thân, tránh thú dữ và còn làm đòn gánh để gánh đồ. Về sau cũng được người luyện võ phỏng theo nó mà chế thành binh khí với một đầu giống như cái xẻng bằng gang, một đầu giống như mặt trăng khuyết.

Kinh Tích Trượng chép: “Trượng có ba ngấn, phải nhớ nghĩ khổ não trong ba đường, mà tu giới định huệ, nhớ nghĩ ba tai nạn lão bệnh tử mà cố gắng trừ ba độc tham sân si”.

Hình dáng của Tích trượng, theo Đại Tỳ Kheo Tam Thiên Oai Nghi Kinh chép: “Đầu gậy giống như hình tháp, dùng thiếc làm thành, cán gậy dùng gỗ làm, đầu dưới thì dùng đồng để bịt, tầm cao ngang mày”.

Đầu gậy có 2 ngấn 6 khoen, có khi là 4 khoen, là do Phật Ca Diếp chế. Loại 4 cỗ 12 khoen là do Phật Thích Ca chế. Làm 2 ngấn là vì muốn cho chúng sanh nhớ niệm 2 đế tức thế đế và đệ nhất nghĩa đế, tạo ra 4 cỗ là dùng để đoạn tứ sanh, nhớ nghĩ tứ đế, tu tứ đẳng từ bi hỉ xả, nhập tứ thiền. 12 khoen là nhớ nghĩ 12 nhơn duyên thông đạt vô ngại, tu hành 12 môn Thiền định. Lại dùng 3 lớp 4 cỗ để nhớ nghĩ Pháp 7 giác chi của Như Lai.

Phép dùng Tích trượng có một vài quy định: Kinh Tam Thiên Oai Nghi Phật dạy: Cầm tích trượng có những việc lược nêu như sau:

1/ Không được vào trong chúng.

2/ Sau giờ ngủ không được cầm.

3/ Không được vác trên vai.

4/ Thấy Phật tượng không được rung ra tiếng.

5/ Không được dùng gậy chỉ người.

6/ Không được dùng gậy vẽ đất.

Ưu Bà Tắc Ngũ Giới Oai Nghi Kinh chép: “Tay dơ không được cầm gậy, vào trong Tăng phòng phải tháo dở đầu tích trượng không cho chấm đất, nếu cầm tích trượng vào nhà bạch y phải quay đầu cán ở phía sau. Khi có duyên sự vào nhà bạch y để thọ nhận thức ăn thì phải đứng ở trước cửa rung lên 3 tiếng, nếu không có ai ra thì rung thêm 5 tiếng nữa, bằng như không có ai ra thì rung thêm 7 tiếng nữa, cuối cùng không có ai ra thì đi qua nhà khác”.

Công dụng của Tích trượng đã được nói rõ trong kinh Tích Trượng, kinh Tam Thiên Oai Nghi, kinh Ngũ Giới Oai Nghi, Luật Tứ Phần, Luật Thập Tụng, Tỳ Nại Da Tạp Sự đều nói rất rõ như thế nầy: “Tỳ kheo ở trước nhà bạch y, rung tích trượng, khiến thí chủ biết để đem phẩm vật cúng dường. Nếu có ác thú, trâu điên, có thể làm cho chúng chạy lánh đi. Nếu đi ở những chỗ rừng núi, đồng trống,… gặp rắn độc, thú dữ, bò cạp, côn trùng độc thì rung tích trượng khiến cho chúng sợ quay lánh đi”.

Sau này chư vị Thiền sư, Tổ sư dùng gậy tích để khảo xét huyền cơ, chỉ rõ diệu nghĩa. Sự việc này đã được ghi rõ trong Cao Tăng Truyện, Cảnh Đức Truyền Đăng Lục,… Thời cận đại, trong lúc truyền giới, thuyết pháp đều có cầm gậy tích.

Quyển 2, Đại Đường Tây Vực Ký chép: “Tích trượng của Như Lai dùng sắc làm khoen, chiên đàn làm cán, dùng ống đồng để đựng”.

Quyển 5, Lạc Dương Già Lam Ký chép: “Tích trượng của Như Lai dài 1 trượng 7 thước, dùng cái ống để đựng. Bề ngoài của tích trượng có thể dác vàng, trọng lượng của tích trượng nặng nhẹ không thể lường được, nặng thì 100 người không nhắc nổi, nhẹ thì hai người cầm được”.

Do đây mà chúng ta biết được nhân duyên ứng hóa, thật không thể nghĩ bàn vậy.

* Pháp cầm tích trượng.

Khi ra đi nhận được từ của Sa Di liền đọc bài kệ:

Tay cầm tích trượng

Nguyện cho chúng sanh

Lập hội thí lớn

Bày đạo như thật.

Án na lật thế na, lật thế tra, bát để na, lật đế na dạ bát nảnh hồng phấn tra.

Khi đi thì để dưới hông bên trái, dùng ngón tay út nắm giữ, khiến hai đầu đều nhau, không cho cao thấp, khi dừng lại thì: Tăng dựng đứng ở trên trên chân trái, Ni dựng đứng ở trên chân phải, không được chấm đất. Nếu ăn xong, ở gần cho ba nhà, xa thì bảy nhà; nếu không được, lại không nên nhận nhiều hơn, nếu hơn thì chẳng phải pháp của người tu.

Nếu như trong giới hạn mà được thức ăn, cầm cây tích trượng máng ở trên cây, chớ để dính đất, nếu không có cây thì để ở chỗ đất bằng, không nên để nghiêng ngả. Khi ngủ thì gậy và thân xuôi chiều, để ở sau giường, ngang bằng với thân, không trước không sau; đi đường lúc dừng nghỉ thì đầu nên hướng về mặt trời mọc, chớ để trái ngược.

Cầm tích trượng có 11 việc.

1/ Vì đất có trùng.

2/ Vì tuổi già.

3/ Vì phân biệt để vượt qua.

4/ Không được tay cần đánh đằng xa.

5/ Không được vác tích trượng ở trên vai.

6/ Không được vác ngay trên vai ló ra hai đầu.

7/ Ra vào thấy hình tượng Phật thì không cho phát ra tiếng.

8/ Cầm tích trượng không được vào trong chúng.

9/ Không được dối cầm đến phía nhà sau.

10/ Không được cầm gậy từ trong đi ra.

11/ Không được lấy gậy chỉ người, vẽ đất, viết chữ.

Có bốn việc được đi ra từ bên trong.

1/ Ở xa xin đến ngủ.

2/ Đến nhà người bệnh.

3/ Đưa người qua đời.

4/ Ngoại đạo thỉnh.

Lại có năm việc:

1/ Ba Thầy đều đi ra, không được cầm gậy tự đi theo.

2/ Bốn người cùng đi.

3/ Trừ Thượng tòa không được, mọi người đều cầm.

4/ Đến trước cửa đàn việt, ba lần rung lên, khi rung ba lần họ không ra thì đi đến nhà khác.

5/ Xin thức ăn ra, nên cầm gậy để chính giữa cánh tay trái.

Lại có năm việc.

1/ Gậy thường ở trong phòng của mình, không được lìa thân.

2/ Không cho đầu gậy chạm đất.

3/ Không cho dùng gậy để máng áo.

4/ Mỗi ngày cần phải lau chùi.

5/ Gậy muốn đem ra thì phải nhận từ tay Sa Di. Nếu không có Sa Di thì tịnh nhơn cũng được.

Tích trượng còn biểu đạt được uy lực độ sanh, Du Già Diệm Khẩu chép: “Hoằng pháp là việc nhà, lánh ồn náo, thường tĩnh tọa, chốn lặng lẽ, che thân mặc áo thô, no lòng nhờ thảo mộc, bát hàng long (2), gậy giải hổ (3), đèn pháp luôn chiếu khắp”.

Nhìn chung, Tích trượng là một loại đạo cụ trong Phật giáo là 1 trong 18 vật của Tỳ kheo. Trong sinh hoạt nhà Phật, gậy là một loại pháp khí mà hàng Tỳ kheo phải mang theo bên mình dùng để chống, cũng được dùng để khải thị khiến cho người học ngộ vào thể tánh, ngày nay chúng ta vẫn còn thấy tích trượng sử dụng trong các pháp sự dẫn vong, khai thị cho sư Tăng viện tịch trước lúc cử hành di quan…đồng thời gậy tích cũng làm tăng thêm uy nghi dáng vẽ của một thiền Tăng trong chốn tòng lâm tịch tĩnh.

◊-◊—————————————————————◊-◊

Chú thích:

(1) Mồi câu dề cỏ. – Thám can ảnh thảo: Thám can là trên cây sào có cột chùm lông chim sau đó thả vào trong dòng nước, đợi cá bu lại rồi dùng vợt vớt chúng; còn ảnh thảo là lấy cỏ ngải bỏ vào ao nước, đợi bầy cá chui vào rồi dùng lưới bắt chúng. Đây là ví dụ cho sự dò xét trình độ ngộ đạo của hành giả tới đâu, và cũng là một trong bốn cách hét của Thiền sư Lâm Tế”.

(2) Hàng Long: Có Thiền sư vì con rồng làm hạn hán nên Ngài dùng bình bát để hàng phục và từ đó mưa hòa gió thuận dân an ổn.

(3) Giải Hổ: - Gậy can hổ: Tăng Trù Thiền Sư là một vị Cao Tăng sống đời Tề. Lúc ngài ở núi Vương Ốc đất Hoài Châu tu tập thiền định, nghe tiếng hai con cọp gầm gừ đấu nhau. Ngài Tăng Trù đi đến, dùng gậy tích thọt vào giữa để can. Cuối cùng hai con bèn quay đi hai hướng khác nhau. Nhân thế mà có tên gọi là gậy tích can hổ.

* Bát hàng long tích giải hổ: Lại cũng có một truyền thuyết khác. Khi xư Tôn giả Mục Liên, lục tổ Huệ Năng… dùng bát để hàng long. Đặng An Phong nghe hai con hổ đấu nhau Ngài liền luyện cây tích trên hư không, phát ra âm thanh do đó mà hổ lui tan.

Linh đạc còn gọi là: Thủ đạc, thủ linh, bảo đạc, phong đạc, liêm đạc, là tên của một loại nhạc khí thuộc bộ gõ tự thân vang theo trường canh đều. Những loại linh đạc này đều thuộc về chủng loại linh.

Nguồn gốc của linh đạc, thông thường cho là ban đầu được lưu hành ở Ấn Độ. Thuyết này trong kinh điển Phật giáo có chứng cứ rõ ràng.

Kinh Đại Bát Nhã chép: “Hoa trời che mát, linh báu phan châu, lụa là gấm vóc, trông thật đáng ưa”.

Lại có kinh chép: “Linh đạc phan lụa, gió nhẹ thổi reo”.

Bảo Khiếp Ấn Đà La Ni Kinh chép: “Pháp ấy chính là do bảy báu làm thành, thềm bậc trên dưới, lộ ra tán cái, linh đạc cửa sổ thuần bằng đồ thất bảo”.

Những chứng cứ trên cho ta thấy linh đạc thuở ban đầu là xuất hiện ở Ấn Độ.

Trong điển tịch Phật giáo Ấn Độ, có đoạn nổi tiếng là: “Phong linh đối thoại”, bàn luận về cái nghe và tâm có liên hệ với nhau.

Có lần Tổ thứ 17 ở Tây Vực là Già Da Nan Đề cùng với Già Da Xá Đa nghe tiếng phong linh.

Già Da Xá Đa hỏi: “Là tiếng linh ư? Là tiếng gió ư?”.

Già Da Nan Đề đáp: “Chẳng phải gió cũng chẳng phải linh, là tiếng của tâm ông”.

Đoạn đối thoại nầy, nói rõ kiến giải bất đồng về sự vật, mà sự vật được mượn để nói ở đây là Linh đạc.

* Cách chế tạo và chủng loại linh đạc: 

Hình dạng linh đạc thì bất nhất, giống như quả chung, trên đảnh có cán, được chế tạo bằng chất liệu vàng, đồng, sắt,… có 5 loại: Linh 1 cổ, linh 3 cổ, linh 5 cổ, bảo linh, tháp linh – Suất Đô Bà Linh, 5 loại linh nầy kết hợp với 5 loại xử để cố định trên đại đàn. Con số 5 là tượng trưng cho 5 trí, 5 Phật, linh là biểu đạt sự thuyết pháp.

Lúc tu pháp mật giáo, vì để tỉnh giác các tôn hoặc khiến cho hoan hỉ thì liền rung linh phát ra tiếng.

Linh có 3 ý nghĩa: Sự tỉnh giác, hoan hỉ, thuyết pháp. Rung linh cúng dường chư tôn gọi là chấn linh. Nhân vì cán linh là một bộ phận của chày kim cang, cho nên gọi là Kim cang linh.

Trong kinh điển thường nêu ra linh đạc. Hơn nữa Quan Âm 1000 tay, và thánh tượng Di Lặc 30 tay, trong đó có một cánh tay cầm bảo linh, cho nên mới nói linh đạc xuất hiện rất sớm ở Ấn Độ.

* Linh đạc là Pháp khí thường dùng trong Phật giáo:

Trong Tự viện Phật giáo, linh đạc chủ yếu là để dẫn hồn, lễ sám, tán bái, niệm tụng, vì thanh điệu réo rắc trang nghiêm.

Vào Triều đại nhà Đường, Ngũ Đại và Nam Bắc Tống thì thân của Kim Cang linh được dùng làm Pháp khí, tức là bộ phận chánh của linh thì đúc hình Tứ Thiên Vương, Phạm thiên, Đế Thích Thiên, cho đến Minh Vương và được gọi là “Phật tượng linh”, hình thái linh nầy rất thạnh hành.

Trong Tự viện thời hiện tại, linh đạc chủ yếu là loại linh cầm tay để lắc thường được thấy sử dụng trong đàn tràng Du Già Diệm Khẩu Thí Thực.

Trong Tự viện Hán truyền, tiếng linh được sử dụng trong lúc tán tụng lễ sám làm tăng thêm sự trang trọng của Pháp hội.

Thủ đạc là loại có cán để cầm, bên trong có lưỡi, khi rung thì phát ra tiếng. Cán của nó có loại một cổ cho đến 5 cổ, hình dạng na ná như cây xử, cho nên có khi gọi là linh xử, đó chính là bái khí của Chơn Ngôn tông và Thiên Thai tông sử dụng.

Linh đạc ngoài loại cầm tay để lắc, còn có loại treo ở tháp, hoặc treo trên mái chùa gọi là đại linh.

Chu Lễ Trịnh Huyền chú: “Đạc là loại linh lớn vậy. Ngoài ra linh có thể làm vật trang nghiêm trong tự viện, treo ở hành lang dưới diềm góc mái chùa tháp, vì gió thổi rung lên những tiếng leng keng nên gọi là phong linh, và cũng là một loại linh đạc”.

Nếu đem 3 loại: Linh 1 cổ, linh 3 cổ, linh 5 cổ để ở trên đảnh tháp có hình bảo châu thì gọi là tháp linh hoặc bảo linh.

Lạc Dương Già Lam Ký chép: “Khi mặt trời mới mọc, ánh sáng rực rỡ, gió nhẹ vừa thổi thì linh báu kêu vang”.

 Đây là miêu tả âm vận của “phong đạc”.

Ngoài ra, chùa chiền mà treo phong đạc, thì tăng thêm nét cổ kính trang nghiêm.

* Công dụng của linh đạc:

Là loại trang nghiêm cụ, linh đạc có thể treo ở trước Phật tượng, bảo trướng. Khế kinh chép: “Cúng linh đạc ở nơi Tháp miếu, đời đời được âm thanh trong trẻo”.

Thích Môn Quy Kính Nghi chép: “Âm giọng hay có thể làm cho tâm chinh chiến tiêu trừ, quân và ngựa không thể đi được nữa, là do đời trước cúng dường linh”.

Đây là chép lại câu chuyện Bái Tỳ kheo, do vì nhiều đời về trước từng cúng dường linh đạc treo ở dưới diềm tháp, nhân thế mà đời đời âm thanh trong trẻo, cảm động đến loài cầm thú:

Có lần, vua Ba Tư Nặc thống lãnh một đội quân đi ngang qua đạo tràng giảng kinh của Phật. Vì nghe được giọng tụng kinh thật hay của một thầy sa môn là Bái Tỳ kheo, nên ông ta xuống ngựa và đi đến thỉnh giáo Đức Phật.

Sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn, vua Ba Tư Nặc bạch với Đức Phật rằng: “Giả như Ngài có thể thỉnh vị Tăng tụng kinh ấy đến để con chiêm ngưỡng dung nhan một lần thì con sẽ cúng dường 10 vạn quan tiền”.

Đức Thế Tôn nói: “Vậy ông hãy cúng dường 10 vạn quan tiền trước đi rồi ta mời vị Tăng ấy đến cho ông gặp. Nếu đợi sau khi nhìn vị ấy thì chắc chắn ông sẽ không còn lòng dạ nào để cúng dường nữa đâu!”.

Vua Ba Tư Nặc sau khi nghe Đức Thế Tôn nói vậy, đành phải bố thí 10 vạn quan tiền trước, để cúng dường Tăng bảo.

Sau khi nhà vua gặp được vị Tăng ấy thì trong lòng rất thất vọng. Vua nói: “Thật không ngờ vị Tăng có chất giọng trong trẻo và ngọt ngào ấy lại là một người thấp bé như thế này, mặt mày cũng thật khó coi!”.

Nhà vua hỏi: “Vì sao lại có duyên cớ ấy, bạch Đức Thế Tôn?”.

Đức Phật đáp: “Thuở xưa, có một vị thánh nhân tên là Ca Diếp Phật. Ngay sau khi vị ấy viên tịch, quốc vương vì vị thánh nhân đó mà xây dựng một ngôi tháp rất lớn. Quốc vương mới sai bốn vị đại thần trông coi công việc xây dựng, nhưng trong đó có một vị đại thần rất biếng nhác. Sau khi vua biết được, bèn khiển trách ông ta.

Vị đại thần ấy nổi sân, nói: “Ngôi tháp này thật là đồ sộ, làm biết chừng nào mới xong?”.

Sau khi xây dựng hoàn thành, vị đại thần nhìn thấy ngọn tháp rất trang nghiêm. Thế là ông phát tâm cúng một cái linh báu để treo ở trên tháp. Do tật lười biếng và phát ngôn một cách tùy tiện, cho nên trong 500 đời, thân hình ông đều rất lùn xấu. Lại vì ông cúng một cái linh báu để ở trên tháp, cho nên trong 500 đời, ông đều có âm giọng rất trong trẻo làm cho người nghe mê tai.

Thế mới biết, chúng ta phải sáng suốt để giữ gìn ba nghiệp của mình, không nên phê bình người khác, khi làm bất kỳ việc lành gì, cũng không nên nói láp dáp, hay thốt ra lời oán trách, để mình khỏi phải lãnh lấy quả báo xấu sau này vậy!

Loại pháp khí này, ngoài việc dùng chung với kim cang xử trong Mật Pháp ra, thường thống nhất là sử dụng ở đàn “Du Già Diệm Khẩu Thí Thực”, còn trong Hiển giáo thì dùng để dẫn hồn, lễ sám. Người chủ đàn sử dụng trong tán tụng, làm cho giọng điệu càng trang trọng hơn. Nói chung, linh được sử dụng phối âm trên những làn điệu tán tụng, trong tất cả những Pháp hội sinh hoạt nghi lễ thường ngày của thiền môn. 

Nghe tiếng linh reo lòng tỉnh giác

Thấy rõ ràng thiện ác trong tâm

Ngát thơm làn khói hương trầm

Thiền cư tịch tĩnh cao thâm đạo mầu.

◊-◊———————————————————————-◊-◊

Khánh Là một loại nhạc khí trong Phât giáo, thuộc bộ gõ, ban đầu dùng ngọc đá chế thành, hai đầu rũ xuống giống như hình dạng cái bảng, qua quá trình phát triển. Khánh hiện tại có nhiều loại: Ngọc khánh, đồng khánh, thiết khánh, biên khánh, sanh khánh, tụng khánh, ca khánh, đặc khánh,…

Khánh mà trong nhà Phật sử dụng khác với khánh nhạc khí đã được đề cập ở trên. Khánh trong nhà Phật có hình giống như cái bát.

Theo Bộ Khảo Công Ký chép: Tăng khánh có hình như cái bát.

* Đối với Phật giáo Ấn Độ thì khánh có từ thời xa xưa.

Loại nhạc khí nầy được nhân loại phát minh rất sớm, nhân vì có rất nhiều chất liệu để làm như: đá, ngọc, vàng,… do đó lúc đánh thì phát ra những âm thanh bất đồng…

Kinh chép: Trong Tịnh xá Kỳ Hoàn phát hiện cái khánh bằng đồng, dung lượng có thể đựng năm thăng, bốn bên khánh đều là vàng ròng, chạm trổ hình Phật và các đệ tử thời quá khứ, có chín rồng, và hình trời người cầm chày ngọc, khi đánh khánh phát tiếng kêu vang cả ba ngàn thế giới.

Trong Từ Nguyên chép: Khánh là một loại nhạc khí, làm bằng đá, bằng ngọc, bằng đồng, do âm thanh hình dáng đặc biệt nên hàm chứa ý nghĩa trang nghiêm kính cẩn thanh tịnh siêu thoát, vì vậy trong Phật giáo chọn làm pháp khí. Khánh là một trong các loại nhạc khí sử dụng trong các pháp hội, có dáng giống như hình chữ nhật. 

Khánh ở Trung Quốc có nguồn gốc từ thời Nghiêu Thuấn, nó là một loại nhạc khí rất quan trọng. Khánh thời bây giờ là dùng ngọc hoặc đá mài thành, một vài loại đá ở Trung Quốc là Tứ Thủy (nay thuộc tỉnh Sơn Đông), lấy từ trong núi sâu, màu nó giống như cây sơn, có rất nhiều đường vằn nhỏ giống y như ngọc, cũng có khi dùng đá Thái Hồ chế thành nhưng chất lượng thì không bền và đẹp bằng ngọc đá Tứ Thủy.

Theo Văn Hiến Thông Khảo: Đến thời Nam Tề mới có khánh bằng sắt, lại đến đời Trần mới đúc khánh bằng đồng.

* Khánh có thể dùng chất liệu bất đồng chế thành:

Thời kỳ đầu là dùng ngọc và đá, cách chế tạo khánh là đem khối đá cưa thành hình chữ nhật, mài ở giữa uốn cong 2 đầu thấp xuống. Do vì độ dày và lớn nhỏ bất đồng cho nên khi đánh âm luật cũng bất đồng. Về sau mới xuất hiện khánh bằng sắt, bằng đồng, hình dạng có nhiều biến hóa như hình đám mây, hình cái bát,…  Hiện tại trong Tự viện Phật giáo dùng khánh phần nhiều là bằng sắt hoặc bằng đồng, còn dùng ngọc, đá phần nhiều là khánh dẹp.

Ví như phương pháp chế tạo biên khánh là dùng 16 miếng đá rồi căn cứ theo thứ tự âm luật, sau đó xếp thành hàng ngang để gõ.

Lại có một loại nhạc khí gọi là “Phương hưởng”. Nó là một loại dụng phẩm thay thế cho khánh, dùng 16 miếng sắt có hình dẹp vuông xếp theo thứ tự mà thành.

Các loại khánh đã được trình bày trên, đều treo ở giá chung khánh, làm nhạc khí để gõ. Trên bán đảo Triều Tiên đến nay còn có lưu truyền sử dụng loại “phương hưởng” của “biên khánh, đặc khánh”. Tại chùa Nại Lương Hưng Phước nước Nhật có một “Hoa Nguyên Khánh”, đây là một loại cổ vật. Xét về hình dạng thì thuộc một loại chiêng trống.

“Tăng khánh” trong Phật giáo và những loại “nhạc khí khánh” được nêu trên đều không giống nhau. Khánh trong Phật giáo là hình cái bát.

Theo Thiền Lâm Tượng Khí Tiên “Bái Khí Môn” chép: Tăng khánh và nhạc khí khánh, hình dạng hoàn toàn khác biệt. Nhạc khí khánh hình như tấm bảng mài cong, y hệt như nửa hình chữ nhật. Còn Tăng khánh là hình như cái bát.

Kỳ Viên Đồ Kinh chép : “Khánh có thể đựng 5 thăng, qua đó cho ta thấy khánh ở Thiên Trúc có hình dạng như cái bát ở đây vậy”. 

Lại nữa, trong Thạch Hồ Mai Phổ, lấy phân nửa hoa mai búp để ví dụ cho Tăng khánh. Như vậy, ta cũng đủ biết hình dáng của Tăng khánh  trong Phật giáo Bắc truyền rồi vậy.

* Các loại khánh:

Trong Tự viện Phật giáo Trung Quốc từ thời Nam Bắc Triều đến triều đại nhà Đường, đa phần là sử dụng khánh dẹp truyền thống, nhưng từ thời Ngũ Đại đến Bắc Tống thì mới xuất hiện khánh tròn như ngày nay.

Hiện tại trong Tự viện sử dụng khánh có ba loại:

- Khánh tròn: Hình như cái bát, phần nhiều được dùng đồng sắt đúc thành. Khánh tròn để ở phía Đông của chánh điện, khi cử hành pháp hội, hoặc thời khóa tụng niệm thì thầy Duy na đánh, khánh tròn có hai loại lớn nhỏ khác nhau.

- Khánh dẹp: Hình như vân bảng, phần nhiều dùng đá hoặc kim loại làm thành. Khánh dẹp thường treo ở ngoài hành lang phương trượng, dùng để đánh khi có việc cần thông báo.

- Khánh tay: Lại gọi là dẫn khánh, hình bán cầu, dùng đồng đúc thành, ở dưới đáy có khoan lỗ gắn cán bằng đồng hoặc bằng gỗ dùng thanh bằng đồng hoặc bằng sắt để gõ.

Trong Kinh Phật dạy: “Tiểu khánh to như trái đào, dưới đáy có khoét lỗ tra nhánh trúc nhỏ làm cán, dùng dùi sắt nhỏ đánh, vì để dẫn chúng tụng niệm hành lễ nên gọi là dẫn khánh”.

Công dụng của khánh:

Khánh tròn Đối với người Việt ta gọi là cái Chuông gia trì, có hình dạng giống như cái bát, phần nhiều làm bằng đồng, sắt, dùng kim loại đúc thành, kích cỡ cũng bất đồng.

Sử dụng trong lúc Tăng chúng tán tụng. Bách Trượng Thanh Qui Pháp Khí Chương chép: “Khánh, lúc sớm tối Trụ trì, Tri sự hành hương trên đại điện, lúc đại chúng tụng kinh chú, thì người trực chánh điện đánh, lúc làm lễ xướng y thì Duy na đánh, hành giả cạo tóc đắp y thì vị Xà Lê đọc bằng tiếng Phạn đánh.

Khánh dẹp Chủ yếu là để báo tin, như có khách đến thăm, thì đánh ba tiếng, như báo tang thì đánh bốn tiếng.

Dẫn khánh Thiền Lâm Tượng Khí Tiên chép: Khánh nhỏ lớn như trái đào, ở dưới đáy có khoét lỗ tra cán, rồi dùng 1 cục sắt nhỏ mà đánh, đó gọi là dẫn khánh. Bởi vì đây là hiệu lệnh dẫn chúng cho nên có tên như thế. Hiện tại dẫn khánh được sử dụng trong Tự viện, đều dùng chất liệu bằng đồng, hình dạng như quả chuông nhỏ, trên đảnh có nhô lên một quả gù to, có tra thêm cán, dùng tay cầm khi lễ Phật tụng kinh đều đánh nó. Vì để làm tiết tấu dừng hay bắt đầu, đây là một nhạc khí dùng trong các pháp sự. Tăng sĩ Tịnh Độ thông thường dùng để niệm danh hiệu Phật hoặc đánh để nhiễu Phật, nhằm cho thanh điệu của đại chúng điều hòa, thống nhất. Trong các hoạt động pháp sự xướng niệm cũng sử dụng nó, có khi dùng làm hiệu lệnh để lạy Phật cho đều, dẫn khởi đại chúng chú ý, hoặc chỉ huy hành động đại chúng. Khi đánh dẫn khánh, phần nhiều là để vấn tấn, chuyển thân, lễ bái và các trường hợp hoạt động khác.

Tự viện Trung Quốc từ đời Đường trở về trước, khánh sử dụng theo truyền thống là dùng khánh dẹp, từ thời Ngũ Đại trở về sau xuất hiện khánh tròn. Trong Tự viện ngày nay đều thấy sử dụng khánh tròn, dùng đồng để chế thành như cái bát để ở phía đông trong điện Phật, sáng sớm chiều tối tụng kinh hoặc cử hành các pháp hội thì đây là loại pháp khí mà Thầy Duy na sử dụng. Dùng nó để khống chế điều tiết thanh điệu, đa phần là cử xướng, ngưng, chấp tay, buông tay, danh hiệu Phật,… đều đánh lên.

Khi Phương trượng, cao Tăng thăng tòa, lúc thuyết pháp, thì dẫn khánh đánh lên và đi trước.

Bách Trượng Thanh Qui, Pháp Khí Chương chép: “Khánh cầm tay hình dáng nhỏ, Đường Ty hành giả thường mang theo bên mình, gặp lúc chúng Tăng tụng kinh thì theo tiết tấu mà đánh hoặc dừng. Dẫn khánh là loại cầm để đánh. Mỗi khi gặp tín đồ vào chùa thắp hương lễ Phật, chư Tăng thường đánh khánh, vì nó có âm điệu trong trẻo hòa nhã khiến lòng người kính ngưỡng”.

Đây là một pháp khí quan trọng do Duy na hoặc Duyệt chúng chấp lệnh, để ra hiệu cho đại chúng vân tập tiến thoái và đánh nhịp hướng dẫn đại chúng trong khi tán tụng.

Trong những Tự viện lớn, trong đại Tòng lâm, Duy na sử dụng đại khánh – chuông gia trì, Duyệt chúng cầm dẫn khánh – riêng ở Việt Nam ta thì duyệt chúng đánh mõ. Lúc trên chánh điện Duyệt chúng đứng đối diện với Duy na. Duyệt chúng đợi Duy na khởi xướng, Duyệt chúng ứng tiếp, Duy na chuyển giọng, Duyệt chúng chuyển giọng theo. Mọi người phải đọc rõ ràng, nhằm đề phòng ngừa đại chúng có giọng cao thấp mất đi chuẩn tắc, chênh lệch không đồng.

Đánh đại khánh phần nhiều là đánh lúc cất giọng xướng, dừng giọng, chắp tay, buông tay, cho đến danh hiệu Phật,…

Dẫn khánh dùng để vấn tấn, chuyển thân, lễ bái, cho đến những trường hợp khác như công phu chiều thời khóa Mông Sơn.

Đại khánh dùng để điều tiết khi đọc kinh, dẫn khánh thì dùng để hướng dẫn những động tác. Đại khánh có tác dụng làm phấn chấn tinh thần. Ngoài ra dẫn khánh còn phối hợp với tang, cáp, linh, trống, mõ, tạo nên một tiết tấu âm nhạc rất hay.

Trong các Tự viện nhỏ hoặc đạo tràng ít người thì Duy na, Duyệt chúng, 2 chức vị này do một người đảm nhiệm, vừa đánh đại khánh và vừa đánh dẫn khánh, mõ.

Đại khánh và tiểu khánh, ngoài thời khóa thường ngày ra, trong các pháp hội, khánh chúc, tiêu tai, độ vong,… đều cần phải có, lại có rất nhiều nghi tiết khác cũng cần dùng đến các loại pháp khí này.

Theo “Phật Giáo Nghi Thức Tu Tri” do Thượng Hải Thế giới Phật giáo cư sĩ Lâm biên tập, chép rằng: “Viên khánh là do Duy na sử dụng khi tụng niệm. Trụ trì, tôn túc, quan liêu, thí chủ, những người hộ trì chánh pháp,… đến chùa lễ Phật đều đánh 3 tiếng. Biển khánh dùng đá để làm, hình dạng giống như vân bảng treo ở ngoài phương trượng; hoặc có khách đến thăm Trụ trì, thì Tri khách đánh 3 tiếng”.

Lại nữa “Tiểu thủ khánh”, lễ Phật tụng kinh đều phải đánh hoặc khởi hoặc dứt.

Theo Pháp Khí Chương chép: “Khánh là hai thời sám hối trên đại điện, Trụ trì, Tri sự khi hành hương, đại chúng tụng kinh chú do người trực điện đánh. Khi xướng tụng thì Duy na đánh, hành giả đắp y cạo tóc thì Xà lê đánh”.

Khánh là một loại khí vật quan trọng, trong Kỳ Viên Đồ kinh chép: “Nơi Phật y phục viện, A Nan thường ở đó để giữ gìn y Phật, có một khánh bằng đồng đựng được 10 thăng. Xung quanh khánh có dùng vàng ròng để khắc hình đệ tử Phật thời quá khứ”. Lại nữa, trên cái quai khắc hình 9 con rồng, trên lưng rồng có hình Trời người đứng, cầm chày ngọc để đánh khánh. Tiếng nghe vang rền khắp 3000 thế giới, trong âm thanh ấy phát ra lời chư Phật giáo giới cho các đệ tử. Khánh là do Phạm Vương làm ra, sau khi Phật diệt độ, Ta Kiệt La Long Vương lấy đem về tàng trữ trong biển.

Chính vì khánh có năng lực như thế nên trong Tự viên cần phải có. Đối với Phật Giáo Việt Nam khánh còn gọi là chuông gia trì, sử dụng lúc đọc kinh, điều hòa tiết tấu âm điệu, hoặc đánh lên mỗi khi có thí chủ vào chùa lễ Phật, chư Tăng đang hành lễ thì lâu lâu đại khánh được đánh lên, nhằm cảnh tỉnh đại chúng, trở về với thực tại sâu xa.

◊-◊————————————————————————–◊-◊

一缽千家飯

孤身萬里遊

青目睹人少

 問路白雲頭

布袋和尚偈诗 (1)

“Nhất bát thiên gia phạn

Cô thân vạn lý du

Thanh mục đổ nhân thiểu

Vấn lộ bạch vân đầu”

Bố Đại Hòa thượng thi kệ:

“Một bát cơm ngàn nhà,

Thân chơi muôn dặm xa,

Mắt xanh xem trần thế,

Mây trắng hỏi đường qua”

Tiếng Phạn là Bát Đa La (Sanskrit patra – Haùn 鉢 盂, dịch là Ba Đa La, Bá Đát La, Bát Hòa La…) lại gọi là Bát vu, ứng pháp khí, ứng lượng khí. Bát vu là một trong những pháp khí mà Tỳ kheo phải mang theo bên mình dùng để khất thực (2), cho nên bình bát là Pháp khí thường thấy trong nhà Phật. Trong Phật giáo, nguyên do Phật chế định cho hàng Tỳ kheo trì bát có rất nhiều câu chuyện.

* Bình bát đức Phật chế định dùng để đựng thức ăn:

Trong Kinh Luật chép rằng: Đức Phật sau khi thành đạo bảy ngày không có thức ăn để dùng, bấy giờ hai vị thương buôn là Đề Vị và Ba Lợi được thổ thần mách bảo, nên hai người đem dâng lên Phật mật ong. Phật bèn nghĩ, chư Phật đời quá khứ đều dùng bình bát để nhận thức ăn, nhưng hiện tại Ta không có bình bát thì phải làm sao? Bốn vị Thiên Vương biết được tâm niệm của Phật, bèn đem bình bát đến dâng Phật. Phật nghĩ bốn cái bát nầy làm sao sử dụng cho hết. Thế là Ngài đem bốn cái xếp chồng lên, rồi để trong lòng bàn tay trái, tay phải đè lên trên dùng thần lực biến thành một cái bát. Bình bát bằng đá xanh nầy của Phật có thể đựng ba đấu, trọng lượng của nó rất nặng.

Trong giới luật Phật chế định bát bằng đá là Phật dùng, các Tỳ kheo không được dùng bát bằng đá.

Trong Phật giáo Bổn Tôn cầm bát đó là Phật. Có một vài tự viện tôn thờ hình tượng Phật Thích Ca thân đắp ca sa vàng, ngồi kết già trên hoa sen, tay trái cầm bình bát. Ngoài ra trong Phật giáo, hình tượng biểu hiện cầm bát gồm có: Phật Dược Sư, Bồ tát Vô Cấu Quang, Bồ tát Thiên Thủ Quan Âm, Bồ tát Hương Tượng …

Về sau, bình bát trở thành pháp khí để Tăng chúng đi khất thực, thọ nhận trời người cúng dường đúng như pháp, cho nên bình bát gọi là “Ứng lượng khí”. Giới luật Phật giáo qui định Tỳ kheo không được cất chứa nhiều bát, giữ gìn bát như giữ gìn con mắt. Khi thọ thực xong phải rửa sạch sẽ.

Do Bổn Tôn cầm bát là Phật, nhân thế mà khi chế tạo bát phải đúng theo luật Phật dạy. Trong Luật Tứ Phần chép: “Bát có 6 loại: Bát Sắt, bát nước Tô Ma, bát nước Ô Già La, bát nước Ưu Già Xa, bát đen, bát đỏ. Đại khái có 2 loại: Bát bằng sắt, bát bằng đất nung”.

Lại nói: “Dung lượng của bát, lớn thì 3 đấu, nhỏ thì nửa đấu, bậc trung thì có thể biết”.

Còn phương pháp chế bát phải đủ 3 điều kiện: “Thể, sắc, lượng”. Trong đó nêu ra bát nước Tô Ma… cũng đều là bát bằng sắt, bằng đất nung. Chẳng qua là sản địa bất đồng mà thôi.

- Luật chế vật thể làm bát : Bát thì chỉ dùng sắt và đất nung làm thành, dùng sắt làm thành thì gọi là bát sắt, dùng đất để nung làm thành thì gọi là bát bằng sành sứ, bát ngói, bát đất nung. Luật nghiêm cấm dùng vàng, bạc, đồng, bảo vật, lưu ly, cây, đá… chế thành bát. Nếu sử dụng những chất liệu vàng, bạc, đồng để làm thành thì mắc tội Đột Kiết La.

Còn sử dụng bát bằng cây thì tội Phạm Thâu Lan Giá.

- Kế đến là sắc của bát là chỉ màu sắc. Luật Phật qui định thường dùng 3 màu: Đen, đỏ, xám tro, trong đó màu đen và đỏ làm chủ, bát sắt đương nhiên là màu đen, bát bằng đất nung thì nung thành màu bồ kết, nếu nung xong có màu xám tro thì cũng được dùng.

- Sau cùng là lượng của bát: Lượng là chỉ cho dung tích của bát, phân ra làm ba loại: Lớn, vừa, nhỏ, cũng gọi là bát bậc thượng, bậc trung, bậc hạ.

- Theo lời Phật dạy bát bậc thượng đựng 90 lạng cơm, cở chừng 2 thăng.

- Bát bậc hạ đựng 30 lạng cơm tức không đầy 1 thăng.

- Bát bậc trung là ở khoảng giữa ước chừng 1 thăng rưỡi.

* Một số vật tùy thuộc vào bát:

Kinh Phật chép: Có một số Tỳ kheo dùng bát đựng cơm, khi để dưới đất bị lật đổ. Phật thấy thế nói: “Các Tỳ kheo có thể dùng đồng, sắt, sừng, ngà, ngói, đá, cây,… làm cái giá để bát cho vững tức là cái chân đế bát, cũng có thể dùng một ít cỏ lót ở phía dưới cho êm”. Do đó mà bát có thêm cái giá, cái giá nầy gọi là “Bát chi”. Khi có bát chi rồi một số Tỳ kheo khi cầm bát đi thật là bất tiện, trượt chân bị té bát bể. Phật dạy: “Thế thì trong lúc đi đường không cần phải ôm bát”, do đó các Tỳ kheo liền dùng y bọc bát nhưng lại bị rớt bể. Phật dạy: “Ta cho làm  một cái túi đựng bát, đây gọi là bát nang – còn gọi là bát đại tức cái túi đựng bát”.

Bát vu, bát chi, bát đại, tất cả những danh từ nầy được hình thành, là những vật cần phải có đối với người xuất gia không được thiếu dù trong một ngày. Nếu như người xuất gia hay cư sĩ dùng bát để đựng cơm và thức ăn, thì phải phù hợp với luật Phật chế.

Chú thích:

 (1) Hòa thượng Bố Đại (布袋, Futei, ?-916) ở Huyện Phụng Hóa (奉化縣), Minh Châu (明州), được xem như là hóa thân của đức Phật Di Lặc, có bài kệ rằng: “Nhất bát thiên gia phạn, cô thân vạn lí du, thanh mục đổ nhân thiểu, vấn lộ bạch vân đầu (一鉢千家飯、孤身萬里遊、青目覩人少、問路白雲頭, bình bát cơm ngàn nhà, thân chơi muôn dặm xa, mắt xanh xem người thế, mây trắng hỏi đường qua)”.

Đại Ngu Lương Khoan (大愚良寬, Daigu Ryōkan, 1758-1831), vị tăng của Tào Động Tông Nhật Bản, cũng có làm bài thơ rằng: “Nhất bát thiên gia phạn, cô du vạn lí xuân, tích kinh Tam Giới mộng, y phất cửu cù trần, tự linh vô sự tẩu, bảo dục thăng bình thần (一鉢千家飯、孤游萬里春、錫驚三界夢、衣拂九衢塵、自怜無事叟、飽浴昇平辰, bình bát cơm ngàn nhà, thân chơi vạn dặm xuân, tích chấn Ba Cõi mộng, áo phất chốn hồng trần, tự thân lão vô sự, ăn no hát nghêu ngao)”.

(2) Đức Phật chế rằng tài sản của người xuất gia là ba y và một bình bát. Hạnh nguyện đi khất thực cũng là một hình thức tu hành, nhằm đoạn trừ tâm tham lam, dẹp bỏ tự ngã, kiêu mạn, cống cao, sân hận, nóng nảy; nuôi dưỡng tâm từ bi, tu tập hạnh bình đẳng, bố thí thiện nghiệp. Như cổ đức thường dạy rằng: “Nhất bát thiên gia phạn, cô tăng vạn lí du, vị liễu sanh tử sự, khất hóa độ xuân thu (一鉢千家飯､孤僧萬里遊､爲了生死事､乞化度春秋, bình bát cơm ngàn nhà, cô tăng vạn dặm chơi, liễu trọn chuyện sanh tử, xin khắp qua tháng ngày)”.

◊-◊———————————————————————–◊-◊

 Mõ vốn là một loại nhạc khí thuộc bộ gõ tự thân vang, được lưu truyền rộng rãi trong dân gian, thế nhưng mõ có xuất xứ từ Phật giáo. Mõ là một trong những pháp khí quan trọng trong thiền môn, ngày nay được sử dụng rất rộng rãi.

* CHẤT LIỆU VÀ TÊN GỌI:

Mõ trong Phật giáo làm từ các loại gỗ chắc dẽo, cứng, để gõ lâu hư, thường có hình cầu dẹt với nhiều kích cỡ to nhỏ khác nhau, tất cả ở giữa đều khoét rỗng, hình lòng máng. Dùi gõ mõ cũng làm bằng gỗ, kích cỡ của dùi to nhỏ tương xứng với kích cỡ của mõ.

Thời xưa gọi là Mộc Ngư Cổ, Mộc Đạt, Ngư Cổ, Ngư Bản. Đây là loại pháp khí có khắc hình con cá, khi gõ thì phát ra tiếng: cóc cóc, cum cum,… âm vang đều đặn sâu lắng!. Tùy theo kích cỡ lớn nhỏ mà âm lượng cũng bất đồng, đây chính là loại mõ dùng để tụng kinh trong nhà chùa hiện nay vậy.

Trong điển tịch Phật giáo, những câu chuyện liên quan đến mõ rất nhiều, còn trong hoạt động tán tụng Phật giáo, mõ là một pháp khí quan trọng.

 * CÂU CHUYỆN VỀ CÁI MÕ:

- Trong kinh Phật có câu chuyện chép rằng : “Trong gia đình Bà La Môn có người con tên là Bạc Câu La, thuở nhỏ mẹ ruột đã qua đời, người mẹ kế vô cùng khắc nghiệt ngược đãi, có lần cha Ngài không có ở nhà nên bị mẹ kế đánh, đem Ngài ném xuống sông, con cá to bèn nuốt trọng, cá nầy bị người chày lưới bắt rồi đem ra chợ bán và được phụ thân của Ngài Bạc Câu La mua về.

Khi đem về nhà, lúc làm thịt thì nghe tiếng kêu cứu của Ngài Bạc Câu La, ông bèn cứu được con mình ra. Sau nầy Ngài qui y Phật, trở thành người sống lâu đến 160 tuổi”.

Thế nhưng, sau khi câu chuyện nầy truyền đến Trung Quốc, thì tình tiết của nó trở nên thay đổi:

- Vào đời Đường, Ngài Huyền Trang từ Tây Vực thỉnh kinh trở về. Khi đi qua đất Thục, gặp một Trưởng giả và được mời đến nhà ông để thọ trai. Con của Trưởng giả nầy bị vợ kế làm hại, đem ném xuống sông và bị cá nuốt trọng, sau được Trưởng giả mua cá về làm thịt thì thấy con mình trong đó.

Sau khi nghe được chuyện ấy, Ngài Huyền Trang nói: “Cá vì cứu đứa con mà bị chết, nên phải dùng gỗ khắc hình cá treo ở trong chùa, mỗi khi đến giờ cơm thì đánh lên nhằm để báo đáp ân nó”.

- Trong “Pháp Khí Môn, sách Bách Trượng Thanh Qui” chép: “Thuở xưa, có Tỳ kheo trái lời Thầy dạy, thường chê bai giới Pháp. Sau khi chết đi bị đầu thai thành cá, nhưng trên lưng cá có một gốc cây dài, trong biển sóng cuồn cuộn nổi lên, lưng cá dao động không thôi, da thịt bị rách nát, máu chảy rất nhiều, con cá nầy đau khổ vô cùng”.

Về sau vị Thầy có việc qua biển, cá bèn quậy sóng, nói với vị Thầy rằng: Vì trước kia ông không dạy, nên mới ra nông nổi nầy, vì thế tôi nay báo oán giết chết ông.

Vị Thầy ôn tồn hỏi tên họ của nó. Sau khi cá đáp xong, Thầy mới biết duyên do quả báo, bèn khuyên nó sám hối và thiết lập Pháp hội siêu độ.

Sau vị Thầy nằm mộng thấy nó thoát khỏi thân cá và còn yêu cầu đem khúc gỗ trên thân nó đẽo thành hình cái mõ cúng dường Tăng chúng, nhằm để có dịp thân cận Tam bảo. Vị Thầy khi tỉnh mộng đi ra biển, quả nhiên thấy khúc gỗ và thây cá. Sau đó đem về khắc hình con cá và treo trong chùa, rồi định giờ khắc mà đánh, để biểu thị răn nhắc đại chúng”.

 - Lại có câu chuyện cho rằng, sở dĩ mõ có hình con cá là bắt nguồn từ sự tích Trương Hoa đời nhà Tấn, dùng cái dùi bằng gỗ cây vông có chạm hình con cá để đánh trống đá.

- Trong Bách Trượng Thanh Qui chép: “Tương truyền cá ngày đêm thường tỉnh, bèn khắc hình nó để đánh, nhằm cảnh tỉnh sự hôn trầm của đại chúng, cũng nhằm nhắn nhủ: Tăng chúng khi tụng kinh phải gõ mõ, nhân vì tất cả loài cá khi ngủ con mắt không nhắm, (vì nó vốn không có mi mắt, do đó không thể nhắm lại – theo sách Mười Vạn câu hỏi vì sao của NXBVHSG). Cho nên người xuất gia mượn hình tượng cá, để biểu thị sự tinh tấn, không dám lười biếng”.

- Theo bộ “Thích Thị Yếu Lãm – còn gọi là Phật Học Bị Yếu” chép: “Tỳ kheo hỏi Phật, dùng gỗ gì để làm kiền chùy? Phật dạy: Ngoài cây sơn ra, còn tất cả những loại cây khác, chỉ cần đánh có tiếng kêu thì đều làm được”.

* HÌNH DẠNG CỦA CÁI MÕ:

Phương pháp để điêu khắc Mộc ngư, trước hết là đem một gốc cây chạm thành hình con cá xong xuôi rồi mới khoét rỗng ruột, ngoại hình phải chạm đầu, vây, đuôi. Sau đó sơn phết, rồi vẽ mắt.

Trong Tự viện Phật giáo sử dụng mõ có hai loại:

- Mõ dài: Khắc hình con cá hoặc đầu rồng vải cá, loại nầy thường treo ở trai đường, hoặc treo ở hành lang nhà bếp, đánh để tập họp Tăng chúng. Loại mõ nầy còn gọi là “Bang” tức là cái bảng trong thiền lâm, đánh lên để báo cho đại chúng biết giờ ăn, giờ đi tắm…còn gọi là Phạn Bang – bảng báo giờ ăn, mộc ngư – cá gỗ, ngư cổ – trống cá, ngư bản – bảng hình cá, ngư bang, minh ngư – con cá gáy.

Trong thiền lâm thời xưa, bảng thường treo ở nhà tắm, đánh lên để đại chúng biết giờ đi tắm.

Bang – Mõ dài

Sách “Thiền Lâm Tượng Khí Tiên, Đệ Nhị Thập Loại Bái Khí Môn” chép: “Trong quyển Sa Di Nghi Nhập Dục ghi rằng: Nước lạnh hay nóng cứ theo thường lệ mà đánh bang, không được gọi to”.

Bang thường dùng để thông báo cho đại chúng biết giờ thọ trai, ngày nay thì trong thiền lâm có đẻo cái bang gỗ mình hình con cá, đầu hình rồng, miệng ngậm trái châu, treo phía ngoài nhà Tăng hoặc nhà trai. Tuy nhiên, đây chỉ là một hình thức biến thái của loại mộc ngư ngày xưa.

Ngoài ra, nếu là “Bang” là loại mõ dùng để đánh hiệu thông báo với đại chúng trong các cơ quan chánh quyền của xã hội Trung Quốc thời xa xưa”.

- Mõ tròn: Dùng để đánh khi đọc kinh, nhằm để hòa âm, cảnh tỉnh hôn trầm của đại chúng, trong tự viện mõ có lớn nhỏ bất đồng, lớn thì để trên giá, nhỏ thì cầm tay, mõ có tác dụng điều tiết nhịp điệu, đề tỉnh tinh thần.

Mõ tròn

+ Loại mộc ngư hình tròn này có đơn ngư và song ngư.

Đơn ngư là đầu đuôi nối tiếp nhau.

Đơn ngư

Song ngư là về sau nầy xuất hiện mộc ngư hình rồng 1 thân 2 đầu hướng vào nhau cùng ngậm hạt châu. Thuyết này lấy từ tích “cá hóa rồng” nhằm để biểu đạt chuyển Phàm thành Thánh.     

Song ngư

* CÁC LOẠI MÕ THƯỜNG GẶP TRONG DÂN GIAN⁽¹⁾:

- Mõ làng: Có loại làm bằng gỗ cứng hình cá trắm to dài khoảng 1m, khoét rỗng dài theo bụng cá và thường treo ở điếm làng. Có loại làm bằng gốc tre già gọt theo hình trǎng khuyết, đường kính từ 15 – 20 cm, ở giữa có khoét một rạch rỗng. Cuộc  sống nông thôn người Việt xưa, mõ làng có chức nǎng thông tin, được làng giao cho một người đàn ông phụ trách, thường được gọi là thằng mõ hay anh mõ. Vào những dịp có việc làng, sự kiện đột xuất cần thông báo, thì  thằng mõ có nhiệm vụ gõ mõ thông tin cho khắp các gia đình trong làng biết.

Mõ làng

- Mõ trâu: Làm bằng gỗ hoặc gốc tre già hình hộp đứng.  Mặt đáy hình chữ nhật khoét rỗng thông với mặt trên với chiều dài từ 20 – 25 cm, chiều rộng từ 10 – 15 cm. Mặt trên hình chữ nhật với chiều dài, dài hơn chiều dài của mõ và ở giữa buộc 2 đoạn gỗ dài hơn chiều cao của mõ khoảng 1 cm. Người ta buộc mõ vào cổ trâu. Khi trâu chuyển động, đi lại, 2 đoạn gỗ gõ đều đặn vào thành trong của mõ phát ra âm thanh nghe lách cách.

Mõ trâu

- Mõ trong Âm nhạc: Mõ thuộc bộ gõ, không định âm, tham gia hòa tấu trong các dàn nhạc sân khấu và nhiều loại hình ca hát khác. Cấu tạo của mõ loại này thường làm bằng tre già, hình trǎng khuyết như mõ làng, ở một số dàn nhạc tuồng, chèo còn dùng mõ gỗ như mõ chùa, kích cỡ vừa phải, đường kính từ 10 – 25 cm. Ngày nay mõ còn được dùng trong các tốp nhạc dân tộc mới và trong dàn nhạc dân tộc tổng hợp. Mõ này làm từ sừng trâu cong, cắt bỏ phần đầu nhọn, lấy phần gốc dài chừng 10 – 15 cm. Âm thanh của mõ sừng trâu vang, khoẻ.

Mõ trong âm nhạc

* CÔNG DỤNG CỦA CÁI MÕ:

Mõ có rất nhiều công dụng, trước hết là dùng để tán tụng hòa điệu tiết tấu âm nhạc, đồng thời cũng biểu đạt sự tinh tấn không ngừng của đại chúng. Mõ còn dùng để tập hợp Tăng chúng.

Trong” Sắc Tu Bách Trượng Thanh Qui, quyển 8” chép: “Mộc ngư, hai thời cơm cháo đánh hai hồi dài, phổ thỉnh Tăng chúng đánh một hồi dài, phổ thỉnh hành giả đánh hai hồi dài”.

Mõ còn dùng để đánh canh, báo sáng. Phật Kinh chép: “Mỗi ngày khi giao thoa giữa thời khắc trong năm canh, hành giả các tự viện gõ kẻng hoặc gõ mõ để tuần hành báo sáng”.

Về sau mõ cũng là một công cụ để các Tỳ kheo đi khất thực hóa duyên, đánh liên tục lên để cảnh tỉnh người đời phát tâm từ bi.

Khi đánh mõ hành giả thầm tưởng bài kệ:

Phiên âm:

Gia trì mật niệm tẩy trần tâm

Mộc ngư khuyến hướng chuyển tam thinh

Thánh chúng lục hòa tuyên bối diệp

Tứ sanh cửu hữu xuất phàm trần.

Án Kim Cang Trang Nghiêm Tóa Ha (3 lần) 

Tạm dịch:

Trì thêm mật ngữ hết lòng trần

Mõ khua ba tiếng chuyển tâm thân

Bốn chúng sáu hòa tuyên kinh kệ

Bốn loàn chín cõi thoát trầm luân.

An Kim Cang Trang Nghiêm Tóa Ha (3 lần)

Cách đánh “Mộc ngư” thường là ở mức trung bình, không nhanh không chậm. Tuy nhiên tùy theo tiết tấu âm điệu, nghi thức, thời khóa, mà uyển chuyển nhanh chậm bất đồng. Nếu như cần phải đánh nhanh thì phải khởi đầu từ chậm rồi dần dần tăng tốc đến nhanh.

Mõ có tác dụng làm cho hành giả tĩnh tâm, âm điệu hài hòa, khiến cho thân tâm rỗng lặng.

Theo cách xưng gọi về ngôn từ nghi lễ ở Việt Nam, khi phân vai đánh nhịp trong thời khóa, thì người đánh mõ gọi là Duyệt Chúng, nghĩa là làm vui lòng đại chúng, vì người đánh mõ nếu có trường canh vững chắc, biết điều tiết âm thanh nhanh chậm hợp lý, thì tinh thần đại chúng rất phấn chấn, đọc kinh ít thấy mệt.

Đối với các Tự viện Miền Nam Việt Nam thì mõ được để bên trái trước chánh điện từ ngoài nhìn vào, bên phải là chuông gia trì. Còn Miền Bắc thì ngược lại. 

Nhìn chung, trong sinh hoạt hằng ngày của một tòng lâm, lời kinh tiếng kệ ngân vang, với giọng phạm âm hùng lực được uyển chuyển lên xuống trên nền nhịp mõ điều đặn khoan thai. Lúc ấy, làm cho lòng người trở nên thanh thản, vơi bớt những nỗi phiền muộn sầu lo, như đang thật sự trở về với bản tánh thanh tịnh xưa nay sẵn có./. 

Lặng nghe tiếng mõ vang đều

Kinh hành niệm Phật sớm chiều tụng kinh

Các thời công khóa chuyên tinh

Não phiền giũ bớt xét mình tỉnh tâm.

⁽¹⁾  Đề mục nầy biên tập từ http://vi.wikipedia.org/wiki/mõ.

◊-◊————————————————————————◊-◊

         Lá cờ Phật giáo:

        Nói đến Lá cờ Phật giáo có rất nhiều người biết đến, nhân vì thời Phật và kinh điển có ghi chép. Cờ trong Phật giáo có nguồn gốc từ năm 1952 tại cử hành hội nghị Phật giáo thế giới lần thứ 2. Do Áo Nể Cao Đặc người quốc tịch Mỹ (Colonel. Henry Stell. Olcott) đề xướng ra cờ Phật giáo, ông căn cứ vào 6 màu hào quang của Phật khi thành đạo phóng ra, mà thiết kế thành lá cờ 6 màu: Xanh, vàng, đỏ, trắng, cam, và một màu hỗn hợp của 5 màu trên để làm thành cờ Phật giáo, và do Tích Lan đại biểu đề xuất. Sau khi đại hội thông qua, được công nhận làm lá cờ Phật giáo và đem qui định nầy chép vào chương thứ 10 trong tổ chức Tăng già.

       Cờ Phật giáo là một pháp vật trong nhà Phật, có tính chất rất trang nghiêm. Nhân thế mà đối với vấn đề qui cách làm thành lớn nhỏ, phân bố màu sắc, phương pháp sử dụng đều có yêu cầu qui định rõ ràng.

       Việc phân bố cờ trong Phật giáo là từ trái sang phải: Xanh, vàng, đỏ, trắng, cam. Còn từ trên cũng như thế mà phân bố.

        Các loại màu sắc của cờ cũng là sự tượng trưng màu sắc cho toàn thế giới.

       Trong đó, màu vàng là tiêu biểu cho các dân tộc phải sống hài hòa với nhau, đây là đại biểu cho thế giới hòa bình. Nếu từ nơi lập trường Phật giáo mà nói, màu sắc của cờ, cũng tượng trưng cho pháp tướng trang nghiêm của Phật và thánh giáo viên mãn.

        Màu xanh – là tượng trưng cho yếu chỉ từ bi hòa bình trong Phật giáo.

        Màu vàng - là tượng trưng cho lý trung đạo.

        Màu đỏ - là tượng trưng cho sự thành tựu phước huệ trang nghiêm kiết tường.

        Màu trắng – là tượng trưng cho sự giải thoát thanh tịnh của Phật pháp.

        Màu cam – là tượng trưng cho bản chất trí tuệ kiên cố trang nghiêm của Phật giáo.

        Năm màu hỗn hợp - là biểu thị ý nghĩa chơn như không hai.

        Tóm lại, Cờ Phật giáo là biểu thị không phân biệt chủng tộc, quốc gia, trú xứ, màu da, tất cả đều có Phật tánh. Pháp sư Tịnh Không nói: “Cờ Phật giáo được thế giới công nhận sử dụng có 6 màu là tiêu biểu cho 6 hạnh Ba La Mật của Bồ tát. 6 màu có 5 màu lẻ là đại biểu cho 5 độ: Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định. Còn màu hỗn hợp sau cùng là tiêu biểu cho Trí huệ, do đó mới thành 6 độ Ba La Mật”. Đây chính là nói trong sự tướng có trí huệ.

        Mỗi khi đến ngày kiết tường của Phật giáo hoặc ngày cử hành hoạt động Tôn giáo đều phải treo cờ Phật, để được thêm phần trang nghiêm và long trọng.

       Họa đồ cờ Phật giáo:

◊◊———————————————————————-◊◊

Trống là một loại nhạc khí thường thấy ở dân gian, trống tùy theo hình dạng, công dụng mà tên gọi cũng bất đồng, như ở chiến trường, điện đường, đình miếu, võ đài… có đầy đủ ý nghĩa như răn nhắc, cổ vũ, khích lệ,… còn trống ở trong tự viện Phật giáo có tác dụng báo giờ, tập chúng, tán tụng.

Danh từ Cổ (trống) nầy chúng ta thấy Phật nói đến rất nhiều trong kinh điển, ví như: Kinh Khổ Ấm trong Trung A Hàm; Phẩm thứ 2, Mộng Kiến Kim Cổ Sám Hối trong kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương; Phẩm thứ 4, Đề Bà Đạt Đa trong kinh  Pháp Hoa; Quyển thượng, Đại Bát Niết Bàn Kinh; Quyển 81, Tân Hoa Nghiêm Kinh do Ngài Thật Xoa Nan Đà dịch; Quyển 18, Luật Ngũ Phần,…

Trống có nhiều loại hình dáng và tên gọi, loại nhỏ gọi là ứng cổ; loại lớn gọi là tẩu cổ; có chân gọi là túc cổ; có cây cắm gọi là doanh cổ; treo để đánh gọi là huyền cổ; có cán cầm để lắc tự nó kêu gọi là cảnh cổ, ngoa cổ, diêu cổ; hình dáng giống như thùng sơn 2 mặt gõ đều kêu gọi là yết cổ; hình dáng như yết cổ nhưng thân to ngắn dùng ngón tay để đánh gọi là khải cổ, triệp cổ, đáp lạp cổ; đầu to mặt rộng lưng nhỏ đánh vào 2 đầu gọi là chấn cổ, yêu cổ, Hán cổ, Kê Lâu cổ. Ngoài ra trong các Văn Hiến Thông Khảo có nêu ra rất nhiều danh mục nói về trống.

Tại Trung Quốc thời cổ đại cũng có nhiều loại trống, trong đó một vài loại do các bậc tiên triết sáng tạo, có một vài loại được lưu truyền từ Tây Vực.

Ở Việt Nam ta có trống Đồng Đông Sơn, đây là loại trống tiêu biểu cho nền văn hóa Đông Sơn (700 TCN – 100) của người Việt thời cổ đại, hình dáng cân đối hài hòa thể hiện trình độ mỹ thuật rất cao, đặc biệt là những hoa văn khắc họa tính chất chân thật trong sinh hoạt của người Việt Nam ta trong thời kỳ dựng nước.

Trống đồng Đông Sơn

Chất liệu của trống vào thời kỳ đầu có: Vàng, ngọc, gỗ, đá,…  cho đến nay thì phần nhiều dùng gỗ và da chế tạo bịt thành. Dùng kim loại chế tạo thì gọi là chinh cổ; dùng đá để chế tạo thành thì gọi là thạch cổ; dùng da thú để chế tạo thành thì gọi là bì cổ.

Cách sử dụng trống trong nhà Phật, theo bộ Thích Thị Yếu Lãm của Ngài Đạo Thành dẫn Luật Ngũ Phần chép: “Chư Tỳ kheo khi Bố tát, đại chúng không biết thời gian chính xác để vân tập. Phật dạy, phải đánh kiền chùy, đánh trống thổi pháp loa”.

Có khi trống dùng để đánh để báo giờ ăn cơm. Kinh Lăng Nghiêm chép: “Ăn xong đánh trống, đại chúng vân tập đánh chuông, hoặc đánh khi thuyết pháp”.

Luật Tăng Kỳ chép: “Đế Thích có 3 cái trống, khi thuyết pháp ở Thiện Pháp đường, thì đánh cái trống thứ 3”.

Theo đây chúng ta có thể biết lúc đức Phật còn trụ ở đời, trống xưa nay dùng để sử dụng trong lúc Bố tát tụng giới, Thọ trai, nghe pháp,… hoặc có khi đánh để tập chúng. Sau này mới quy định trong tự viện lúc thức dậy, lúc đi ngủ thì gõ chuông đánh trống để làm hiệu lệnh, lại còn đem trống sử dụng trong nghi lễ tán tụng, phối họp xướng niệm, phổ thành khúc điệu để làm kỷ nhạc cúng dường trang nghiêm đạo tràng, dùng âm thanh để làm Phật sự giúp cho đại chúng thành tâm xưng niệm.

Ngoài ra còn có loại trống tay – tức loại trống nhỏ có cái cán để cầm trên tay, dùng để đánh trong lúc đi.

Phương pháp đánh đại cổ tức trống cỡ lớn là: Tay phải cầm 1 dùi, tay trái cầm 1 dùi, lúc đánh phải chú ý nhịp điệu tiết tấu, không được đánh sa

Cách cầm và đánh trống tay: Lúc không đánh thì 2 tay bưng trống, dùi gác ngang trên mặt trống, 2 ngón trỏ và 2 ngón giữa giữ cho yên, 2 ngón cái vịn vào mặt trống, còn 4 ngón kia: 2 ngón vô danh và 2 ngón út vịn đỡ trống.

Lúc đánh thì tay trái cầm trống, tay phải cầm dùi, dùng ngón cái và ngón trỏ của bàn tay trái cầm, ngón giữa gá vào, cầm dùi thì dùng ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa, hướng vào trong mà đánh.

Ngoài ra có một loại trống tay, một mặt hình như cái quạt, loại này dùng tay trái cầm cán là được rồi.

Trên đây đã giới thiệu về cách đánh trống, đều là cách đánh thông thường nhất. Ngoài ra, trong sinh hoạt thường nhật của Tòng lâm khắp nơi, khi thuyết pháp, thượng đường,… đều đánh trống, xin lược nêu sau:

1. Trống đánh khi thuyết pháp.

2. Trống đánh khi lên tòa.

3. Trống đánh khi uống trà.

4. Trống đánh khi ăn cơm.

5. Trống đánh khi vấn tấn.

6. Trống đánh khi xả thiền.

7. Trống đánh buổi chiều.

8. Trống đánh buổi sáng.

9. Trống đánh từng canh.

10. Trống đánh khi đến giờ tắm rửa.

11. Trống đánh khi làm việc tập thể.

12. Trống đánh khi có lửa cháy.

* Duyên do sử dụng trống:

Có lần Đức Phật triệu tập Tăng chúng, người tuy đến đông nhưng trước sau bất nhất. Phật dạy phải đánh kiền chùy để thông tri đại chúng. Do đông người có nhiều tạp âm, nên vẫn không nghe tiếng kiền chùy. Đức Phật bèn dạy: Thế thì nên đánh trống, vì trống có tiếng to nên âm thanh truyền ra xa, do vậy mà Tăng chúng đến đúng giờ. Kể  từ đó  trống được sử dụng trong sinh hoạt nhà Phật, không luận là hoạt động gì đều phải đánh trống để làm hiệu lệnh, đặc biệt là lúc sáng sớm hoặc chiều tối phải đánh chuông trống làm hiệu lệnh nhằm thống nhất thời gian, thống nhất hành động, thành ngữ “Chuông sớm trống chiều” có xuất xứ từ đây.

* Những qui định chế trống:

Lúc đầu trống được sử dụng trong nhà Phật và trống ngoài dân gian sử dụng không có gì khác biệt. Thế nhưng đức Phật phát hiện các Tỳ kheo đa phần sử dụng trống bằng vàng, bạc, ngọc thạch, đương nhiên là không phù hợp với tinh thần tu hành, do đó Ngài bảo Tăng chúng nên sử dụng trống bằng đồng, sắt, đất nung, gỗ, rồi dùng da bịt. Nhân thế mà dăm trống trong nhà Phật được dùng gỗ để làm, còn bằng đồng, bằng đất nung thì hiếm thấy.

Thời đại gần đây việc sử dụng trống trong nhà Phật, thông thường dùng gỗ làm dăm rồi dùng da trâu bịt hai mặt, thấp như cái thùng, còn loại trống lớn thì được treo hoặc để trên giá ở trong lầu trống, có khi để một góc nào đó ở trên chánh điện. Còn 2 loại trống cỡ nhỏ và vừa thì để trên giá, nhằm để đánh phối hợp với chuông, sử dụng trong lúc tán tụng xướng niệm.

Trống được sử dụng trong tự viện Phật giáo phần lớn là dùng bọng cây, nếu trống lớn thì phải xây lầu gác mà để, hoặc có thể chọn một vị trí nào đó trên chánh điện mà để. Còn trống bậc trung và nhỏ cũng vậy.

Trong Tự viện Phật giáo Bắc truyền, phép xây lầu trống cũng có qui cách, ở giữa Sơn môn và Tứ Thiên Vương điện xây hai lầu chuông trống, lầu chuông ở hướng Đông, lầu trống ở hướng Tây, đây chính là “Đông chuông Tây trống” hoặc “trái chuông phải trống”. Trống lớn thì treo ở lầu trống, được đánh phối hợp với chuông, căn cứ theo luật mà đánh.

* Các loại trống:

Trong Tự viện Phật giáo Bắc truyền, có nhiều loại trống khác nhau. Bách Trượng Thanh Qui có nêu ra các thứ như: Pháp cổ, trà cổ, trai cổ, hiểu cổ, hôn cổ, canh cổ, dục cổ,…

Pháp cổ là loại trống quan trọng trong Phật giáo. Trong kinh Phật dạy: Pháp cổ sử dụng trong lúc Trụ trì thượng đường, tiểu tham, phổ thuyết, nhập thất, có lúc đánh trước khi khai Pháp hội để triệu tập Tăng chúng, trong Tự viện Thiền tông, pháp cổ thường để ở góc Đông Bắc. Nếu như trong Tự viện không có pháp đường, thì an trí ở góc Đông Bắc chánh điện.

Trà cổ là để triệu tập đại chúng dùng trà, hoặc dâng trà lễ nhân ngày húy kỵ của Tổ Sư. Trong tự viện Thiền tông, trà cổ thường do thị giả đánh, để ở góc Tây Bắc pháp đường, nếu không có pháp đường thì để ở góc Tây Bắc chánh điện.

Trai cổ là đánh vào giờ ngọ trai của đại chúng. Thông thường treo ở trước cửa nhà bếp, do khố đường đánh.

Canh cổ xuất hiện rất sớm trong dân gian, về sau được đưa vào Tự viện. Canh cổ dùng để báo giờ lúc ban đêm, một đêm chia thành 5 canh, cứ y theo từng canh mà đánh, do khố ty đánh.

Dục cổ là đánh để thông tri Tăng chúng đi tắm, cách đánh là trước chậm sau gấp, dục cổ do Tri dục đánh.

Ngoài ra đối với nền âm nhạc Việt Nam ta còn có các loại trống như:

Trống Chiến là nhạc khí màng rung gõ của Dân tộc Việt, Trống Chiến còn gọi là Trống trận dùng để chấm câu nói lối hoặc mở đầu những câu Hát Khách, Hát Nam hay đánh những điệu đâm bang xuất trận trong Hát Bội. Nghệ thuật Hát Tuồng (Hát Bội) ra đời từ bao đời trước thì Trống Chiến cũng được xuất hiện theo thời gian trên.

Trống chiến

Trống Sấm là nhạc khí màng rung có kích thước rất lớn của Dân tộc Việt.

Trống sấm

Trống Cái là nhạc khí mng rung gõ của Dân tộc Việt và nhiều Dân tộc Việt Nam. Trống Cái là nhạc cụ không định âm, đã xuất hiện ở Việt Nam hàng nghìn năm, rất phổ biến ở các đình làng của người Việt.

Trống cái

Trống Ban là nhạc khí màng rung của Dân tộc Việt.

Trống ban

Trống đế (trống chầu) là nhạc cụ gõ, họ màng rung xuất hiện ở Việt Nam từ khá lâu đời. Trong nghệ thuật chèo người ta gọi nó là trống đế, còn trong ca trù nó là Trống chầu. Đúng như tên gọi, Trống đế làm nhiệm vụ đế còn có nghĩa là lót, là chỗ dựa, làm điểm xuyết cho diễn viên khi biểu diễn và ca hát.

Trống chầu

Trống Ðại là nhạc khí màng rung gõ của Dân tộc Việt và nhiều Dân tộc Việt Nam.

Trống đại

Trống Bản là nhạc khí màng rung của Dân tộc Việt.

Trống bản

Trống Cơm là một nhạc cụ thuần ty Việt Nam có từ cổ sơ. Chỉ có duy nhất dân tộc Việt Nam mới sử dụng nhạc cụ Trống Cơm.

Trống cơm

Trống Cơm mình dài và nhỏ, một loại trống có tính cách Việt hoàn toàn từ âm thanh, hình dáng, cho đến cách biểu diễn. Khi tấu nhạc, nhạc công phải đeo dây trống lên cổ để trống nằm ngang trước bụng và vận dụng mười ngón tay thật khéo léo trên cả hai mặt trống.

Có một điều khác thường, là người ta đính thêm hai nắm cơm nếp nhỏ ln mặt trống.

Nhìn chung, trống trong Phật giáo, ngoài công dụng tập chúng ra, về sau được sử dụng vào các nghi thức tán tụng xướng niệm, phối họp diễn tấu với các nhạc khí, để dùng âm nhạc cúng dường trang nghiêm đạo tràng. Hơn thế nữa, trong sinh hoạt tự viện Tòng lâm theo quy cũ thiền gia, hai thời công phu sớm chiều đều đánh trống. Tại Việt Nam ta trong những kỷ niên trước đây, ở vùng thôn quê, tiếng trống còn là tiếng báo giờ cho những người nông phu biết giờ để thức dậy chuẩn bị công việc cho ngày mới, hay kết thúc một ngày làm, với công việc nhọc nhằn ngoài đồng áng. Vì vậy trong Tòng lâm khi sử dụng phải bảo đảm thời khắc cho chính xác./.

◊◊——————————————————————————◊◊