Vu lan về là dịp để cho chúng ta nhớ lại bổn phận của một người con hiếu đạo, tìm cách đền đáp công ơn sanh thành của cha mẹ, noi gương hiếu hạnh của Tôn giả Đại Mục Kiền Liên và tiếp nối truyền thống cao đẹp, uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam.

Có những chiều thu nhặt lá vàng

Nghe lòng tràn ngập nỗi miên man

Chạnh nhớ ân sâu tình man mác

Ôi lòng mẹ đó cứ thênh thang.

Mùa thu buồn, khí thu lạnh, gió thu hiu hắt thì thầm như trao gởi cho nhau những kỷ niệm giữa hai miền sống chết. Phải chăng, mùa thu nhắc nhở chúng ta những ân tình chưa thoả, những mộng đời chưa tan, trong cái xoay vần của nhân duyên sanh diệt. Mùa thu về báo hiệu cho mùa Vu lan báo hiếu.

Không có bầu trời nào cao rộng bằng bầu trời nhân ái của cha. Không có đại dương nào sâu thẳm bằng đại dương tình thương của mẹ. Như cội cây, bám rễ sâu trong lòng đất; như dòng sông, được kết thành từ nguồn mạch thăm thẳm chốn rừng xanh.

Nếu nghĩa mẹ ví như dòng suối dịu mát, ngọt ngào; thì công cha cao lớn, bền chắc vĩnh cữu như núi Thái Sơn:

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ Mẹ kính Cha,

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Cứ mỗi độ thu về, lá vàng rơi lác đát, những áng mây cô đơn bay về chân trời vô định. Đó là lúc báo hiệu cho chúng ta biết mùa Vu lan đã về, lòng bồi hồi xao xuyến nghĩ đến mẹ cha.

Lên núi nhớ ơn cha, xuống biển thương tình mẹ, núi cao vòi vọi biển rộng mênh mông, hai vai con mang nặng từ vô lượng kiếp rồi, ơn cha và nghĩa mẹ lặn hụp luân hồi.  

“Nhìn vào đêm tối mông lung,

Khát khao tìm lại hình dung mẹ hiền,

Một trời thương nhớ xây thành,

Mây buồn tóc rối giữa vành tang thương”

Từ lâu, hoa hồng không chỉ biểu tượng cho tình yêu đôi lứa, mà nó còn nói lên tình thương cao quí của cha mẹ. Thật vậy, trong giờ phút thiêng liêng nầy, chúng ta nên dành trọn những hình ảnh tốt đẹp. Một lòng thành kính hoài niệm về hai đấng sanh thành cao cả, người đã suốt cuộc đời thương yêu và che chở cho ta nên người. Hạnh phúc thay cho những ai còn cha mẹ, sẽ được cài lên ngực áo những đóa hoa hồng đỏ thắm, đượm sắc thiêng liêng cao cả, tượng trưng cho niềm hạnh phúc vô biên.

 “Mẹ là cả một trời thương

Mẹ là cả một thiên đường trần gian

Tiếng ru mẹ ấm vô vàn

Nuôi con trong tiếng tơ đàn văn chương”

Vẫn biết sanh ký tử qui định luật ngàn thu ấy, nhưng vẫn không sao tránh khỏi, sự xúc động nghẹn ngào, khi nhìn thấy những đóa hoa trắng được cài lên áo cho những ai không còn cha mẹ, màu trắng tang thương, màu hoa buồn tủi, màu cô đơn da diết nhớ mẹ cha và còn đâu đó những vong linh của người đã khuất ở nơi nào bên kia thế giới xa xăm, có được thảnh thơi chăng hay bị đọa đày trong cảnh khổ.

“Chiều nay theo dấu Mục Kiền Liên

Ta muốn tìm ra bóng mẹ hiền.

Cánh nhạn tung trời theo biển gió.

Mùa thu mang nặng nỗi truân chuyên!”

Mùa Vu Lan đã đến.

Gió hiu hắt gieo vàng muôn cành lá

Trời âm u mây xám bóng chiều sương.

Niềm rung cảm dạt dào của người con sẽ trống vắng đơn côi nghe đau xót hơn, khi chợt nhận ra rằng mình không còn cha mẹ nữa. Như một ai đó đã bộc lộ.

“Mẹ ơi mùa Vu lan đã về rồi

Con được cài hoa hồng trắng đơn côi

Lòng con nghe đau xót thật nhiều

Vì con biết đời con không còn có mẹ”

Cầm đóa hoa trên tay cài lên ngực áo. Xin quí vị hãy quán tưởng rằng trong mỗi bông hoa đều có hình ảnh diệu hiền của mẹ, trong mỗi bông hoa đều có hình ảnh nghiêm nghị của cha, từng cánh hoa hồng là từng giọt nước mắt, từng giọt mồ hôi hôm sớm tần tảo của cha của mẹ, cha mẹ dù đã mất đi rồi nhưng người vẫn hiện hữu trong ta qua từng hơi thở từng nụ cười, qua dòng máu đỏ tươi đang chảy khắp toàn thân.

Một lần nữa xin hướng về cha về mẹ, bằng tất cả những gì tốt đẹp nhất, thiêng liêng nhất.

Mùa Vu Lan Báo Hiếu lại về trong hơi ấm nồng nàn của cha và mẹ. Mùa thu đã len lõi vào lòng nhân thế, thiêng liêng mầu nhiệm không cùng, gợi lên những cảm xúc về mẹ và cha, bậc đă tạo tác cho ta nên vóc nên h́ình, thênh thang bước đi trên con đường sự nghiệp và trao tặng cho đời bao trái ngọt hoa thơm.

Tiết Trung Nguyên, lặng ngắm những bóng y vàng trang nghiêm thanh thoát bên làn khói trầm quyện tỏa, nghe lời kinh Vu Lan chan chứa ân tình, hòa trong từng hồi chuông chiều u buồn, vang vọng đến những thế gian vô hình xa xăm, như thúc dục lòng người phải quì dưới Phật đài, đem hết lòng thành, cầu nguyện Tam Bảo gia hộ cho: cha mẹ còn sống bình an, cha mẹ quá vãng thoát khỏi cảnh u linh ảm đạm.

Vu Lan còn là dịp mọi người quay về nguồn cội, bày tỏ lòng tri ân sâu sắc với những nụ cười nhân ái hiền hậu, ánh mắt thân thương, trái tim cảm thông hiểu biết. Vì lẽ tri ân báo ân, là hai đức tính cao thượng của con người.

Trong Hiếu kinh Đức Phật dạy: “Hạnh phúc thay hiếu kính cha, Hạnh phúc thay hiếu kính mẹ”.

Hiếu là chất liệu cho cuộc sống, là hương thơm cho đời, là hành trang vô giá và không thể thiếu vắng ở bất kỳ người nào. Hiếu phản ánh đời sống văn hóa tâm linh đạo đức của xã hội. Hiếu phân định nhân cách, tri thức của con người. Hiếu là chất liệu sống muôn thuở.

Tình thương của cha mẹ mênh mông như trời biển, mát ngọt như nguồn suối vi diệu, đã thấm vào lòng con kể từ khi mới cất tiếng khóc chào đời và con chỉ nhận biết khi ý thức được bổn phận làm người.

Kinh Tạp A Hàm Đức Phật dạy: “Này các Tỳ kheo! Nước mắt của các Thầy rơi trong vòng sanh tử rất nhiều, chứ không phải nuớc sông Hằng và bốn biển. Vì các Thầy đã từng bị mất cha mẹ, mất anh chị, thân thuộc, người quen”.

Tháng bảy Âm lịch, gắn liền với Vu lan: Vu lan nhắc nhở về sự hiện hữu của mình trong cuộc đời nầy. Vu lan đem đến ý niệm sâu sắc về gia đình. Vu lan nhắn nhủ chúng ta có cha có mẹ, không những cha mẹ trong hiện tại, mà cha mẹ trong nhiều đời. Vì không ai cô đơn cả, chúng ta luôn có một gia đình, có huyết thống Tổ tiên.

Từ mạch sống tâm linh của dân tộc, hằng năm vào tháng bảy Âm lịch, mọi người đều coi đây là khoảng thời gian tạo phước lành và báo ân sanh thành.

Trong khoảnh khắc mầu nhiệm thiêng liêng nầy, các bạn hãy cùng tôi, chắp đôi tay thành kính tri ân hướng về Tam bảo, hoài niệm về hai đấng sanh thành cao cả, mong sao cha mẹ hiện tại sống đời an vui tự tại, cha mẹ quá vãng nhiều đời, cửu huyền thất tổ được siêu thăng, cùng pháp giới chúng sanh sớm phát tâm lành chóng thành đạo quả.

◊-◊———————————————————◊-◊

Khi những cơn mưa ngâu tháng Bảy bất ngờ làm xao động cả bầu trời mùa hạ, làm cho lòng người thằn lằn lại và ngẫu nhiên nhận ra thời gian khắc mùa Vu Lan lại về, đan xen vào dòng đời những bâng khuâng, vương vấn cùng dòng cảm xúc mơ phổi như thực, như mơ…

Vâng! Mùa Vu Lan cảnh báo đã quay lại… Mùa của những người dù lớn không hay nhưng nhỏ bé cùng tưởng nhớ đến công ơn sinh thành, nuôi dưỡng giáo dục của Mẹ, của Cha. Mùa cho ta thể hiện sức mạnh hạnh phúc không phải để mong bản thân có thêm điều lợi hay tiếng thơm, mà đơn giản chỉ là để thư giãn, thanh thản và lành mạnh hiểu hơn tẩy lý đơn giản mà sâu xa Phật dạy – ấy là phải biết: “Từ, bi, hỷ, xả” hay “vô ngã”, “vị tha” và cũng là để chúng ta tiếp bước dòng chủ lưu của đạo lý dân tộc “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn kết quả nhớ người trồng cây”…

Có lẽ vì thế mà cũng như bốn mùa trong năm, nhưng tháng Bảy mùa Vu Lan khiến con người ta dường như trăn trở hơn với biết bao xúc cảm… Và cũng dễ bâng khuâng với những nỗi niềm hoài niệm vấn vương…

Dẫu chút mưa nắng tháng Bảy có thất thường đan xen vào dòng đời vội vã bởi những toan tính cơm áo gạo tiền, nhưng kỳ diệu thay sao ta lại muốn cùng tĩnh lặng trong tiếng chuông chùa ngân nga như những âm điệu kết nối âm dương, cho ta trải lòng nhiều hơn với những người thân đã khuất….

Nơi ấy Phật không chỉ ban dạy cho ta lẽ sống ở đời. Những bông hồng đỏ ban cho những người may mắn còn cha, còn mẹ xin chớ thờ ơ. Những bông hồng trắng nhớ thương dành cho những ai đã không còn được cha mẹ kề bên…

Những mâm cơm lễ vật cho ngày báo hiếu cũng chỉ cần chay tịnh: chè lam, cháo trắng… nhưng cũng đừng quên chúng sinh “sống đã chịu một đời phiền não, thác lại nhờ hớp cháo lá đa”…. Mỗi người góp một tấm lòng trong vạn tấm lòng bao dung, tạo nên một nét đẹp văn hóa của dân tộc Việt được gìn giữ qua bao đời theo quan niệm “sống gửi thác về”…

Mùa Vu lan về cho ta bao thổn thức, nhắc mỗi người về đạo lý ơn nghĩa sinh thành, dưỡng dục như lời giáo huấn trong Kinh Phật, khiến những ngày tháng Bảy mưa Ngâu này con người ta dường như ai cũng muốn sống chậm lại dù chỉ một chút, nhưng là để được tỏ bày tình cảm nhớ thương, quyến luyến, vị tha…hơn.

Cứ thế trong cái vòng quay của 365 ngày, mùa Vu Lan về rồi lại đi mà chiều hậu thay đổi, như cõi đời này luôn rộng mở để mỗi người được trở về đối diện với lòng mình và hiểu rõ hơn: đâu chỉ đến những ngày Vu Lan mới cần cảnh báo bởi ý nghĩa là điều cần làm, cần thiết mỗi ngày. By cuộc sống là hữu hạn, nhưng tình yêu mà mẹ cha dành cho chúng ta là vô hạn…

Chiều đầu tháng Bảy âm lịch đột ngột nắng mưa, thảnh thơi bước ra phố thấy người đã hối hả mua sắm mũ tiền vàng… Và đâu đó tiếng chuông chùa ngân lên làm không gian trầm lắng như muốn thời gian trôi đi… 

Và hãy ta sao cứ nao nao bởi bao ý nghĩ về tình đời, tình người trong xã hội hôm nay…

Minh Tư

◊-◊—————————————– ———————-◊-◊

Thích Thiện Phước

      Phong tục dân gian chịu ảnh hưởng rất nhiều về tư tưởng Phật Giáo phát triển, qua quá trình chuyển mình hội nhập nhiều nền văn hóa khác nhau, dân tộc Việt Nam đã định hình tín ngưỡng phương đông, tạo thành sắc thái riêng, đặc biệt là lễ hội cúng rằm tháng giêng.

      Rằm tháng giêng, còn gọi là tết nguyên tiêu, lễ thượng nguyên (ngươn), nguyên tịch, tiểu chánh nguyệt, xuân đăng tiết, tết trạng nguyên….

      Nguyên tiêu 元宵, chữ nguyên là đầu tiên, thứ nhất. Chữ tiêu 宵 là đêm. Tết nguyên tiêu còn gọi là lễ thượng nguyên, vì còn có lễ trung nguyên – ngày rằm tháng 7, lễ hạ nguyên – ngày rằm tháng 10.

      Tục ngữ Việt Nam ta có câu: “Đi chùa quanh năm không bằng rằm tháng giêng”.

      Tháng giêng là tháng đầu tiên trong một năm, hoa lá cỏ cây xanh tươi rực rỡ, làn không khí ấm áp của mùa xuân, người dân nghỉ ngơi, đến chùa đình tạ ơn Phật tổ cùng các vị thần. Đó là ý nghĩa của Thiên Quan Tứ Phước.

      Rằm thượng nguyên, ngày này người ta làm lành lánh dữ, thiết lễ cầu an đầu năm, nguyện cho gia đình một năm đầy an vui hạnh phúc. Những hình ảnh theo ngày tháng trôi đi lặp lại trên khắp xóm làng đất Việt, nó in vào tâm trí người đến khi lớn lên, dù cho có xa cách phương trời nào đi nữa nhưng không thể nào xóa nhòa đi ký ức của quê hương với hình ảnh ngôi chùa đêm rằm lễ Phật vui tươi thanh bình.

 Từ thuở ra đi vắng bóng chùa

Đường đời đã nhọc chuyện hơn thua

Trong tôi bừng dậy niềm chua xót

Xao xuyến mơ về lại cảnh xưa

Thấp thoáng đâu đây cảnh tượng làng

Có con chim đỏ chạy lang thang

Có hàng tre gợi hồn sông núi

Im lặng chùa tôi ngập nắng vàng

Có những cây mai sống trọn đời

Bên hàng tùng bách mãi xanh tươi

Nhìn lên phảng phất hương trầm tỏa

Đức Phật từ bi miệng mỉm cười

Tôi nhớ làm sao những buổi chiều

Lời kinh giải thoát vọng cao siêu

Đây ngôi chùa cổ ngày hai buổi

Cầu nguyện dân làng sống mến yêu

Vì vậy làng tôi sống thái bình

Sớm khuya gần gũi tiếng chuông linh

Sắn khoai gạo bắp nuôi dân xóm

Xây dựng tương lai xứ sở mình

Mỗi tối dân quê đón gió lành

Khắp chùa dào dạt ánh trăng thanh

Tiếng chuông thức tỉnh lan xa mãi

An ủi dân hiền mọi mái tranh

Trầm đốt hương thơm bay ngạt ngào

Thôn trên xóm dưới dạ nao nao

Dân làng tắm gội lên chùa lể

Mười bốn, ba mươi mỗi tối nào.

Biết đến bao giờ trở lại quê

Phân vân lòng gởi nhớ nhung về

Tang thương dù có bao nhiêu nữa

Cũng nguyện cho chùa khỏi tái tê

Chuông vẳng nao nao nhớ lạ lùng

Ra đi ai chẳng nhớ chùa chung

Mái chùa che chở hồn dân tộc

Nếp sống muôn đời của tổ tông.

(Thích  Mãn  Giác)

      Đối với Phật giáo nguyên thủy, ngày rằm tháng Giêng có hai ý nghĩa chính:

1. Ngày Ðại hội thánh Tăng tại Trúc Lâm tịnh Xá.
2. Ngày đức Phật tuyên hứa và khẳng định với Ma vương rằng 3 tháng nữa Ngài sẽ nhập Niết bàn.

      Lễ hội rằm tháng Giêng là ngày đại hội thường lệ của chư Phật. Tuy nhiên, theo lịch sử những vị Phật Chánh giác trong quá khứ thì số lượng chư Tăng, thời kỳ đại hội, địa điểm, có phần khác với đức Phật Thích Ca. Còn những yếu tố căn bản cho kỳ đại hội thì hoàn toàn giống nhau. Dường như đây là truyền thống của chư Phật, hội đủ bốn chi phần là:

1. Tổ chức đúng vào ngày trăng tròn tháng giêng Māgha.
2. Ðại hội có 1.250 vị tỳ khưu, tự động đến bái kiến đức Phật mà không có sự thỉnh mời hay hẹn trước.
3. Số tăng hội 1.250 vị đều xuất gia Thiện Lai Tỳ khưu (Ehibhikhu).
4. Các ngài đều là Bậc Thánh tăng.

      Ðại hội thánh tăng này khai mạc đúng vào ngày trăng tròn tháng Giêng âm lịch tại Trúc Lâm Tịnh Xá.

      Phật giáo Nguyên thủy tổ chức lễ rằm tháng giêng bằng nhiều hình thức nghi lễ khác nhau: như lễ hội đặt bát đến chư Tăng, lễ thọ giới, lễ quy y, lễ thuyết pháp, lễ thọ đầu đà… nhằm giúp người Phật tử có cơ hội gieo duyên lành trong chánh pháp.

      Hệ phái Phật giáo phát triển, vận dụng một cách uyển chuyển, hòa nhập vào tín ngưỡng dân gian, đáp ứng nhu cầu của đồng bào bá tánh, làm cho họ có niềm tin vững vàng trong cuộc sống, đó là tổ chức lễ cầu an, kỳ tiêu tai tăng phước thọ, nhương tinh giải hạn, pháp hội Dược Sư…

      Rằm tháng giêng các gia đình thường sắm sửa lễ phẩm cúng dường chư Phật, dâng lên gia tiên. Người Việt theo đạo Phật, đạo Khổng, đạo Lão, tin tưởng rằng ngày ấy chư Phật, chư Thiên giáng lâm để cứu độ chúng sanh. Đây còn là ngày vía Thiên Quan theo quan niệm của đạo Khổng và Lão, nên người ta đến chùa để cúng sao giải hạn để Thiên Quan ban phước lành – Thiên Quan Tứ Phước. 

      Theo quan niệm của lão giáo, khi ngũ hành luân chuyển sanh khắc mỗi năm là một vì sao ứng hiện vào một tuổi của con người, và những hạn ách là cách thức riêng ứng với sao chiếu mệnh là tốt hay xấu. Vì thế mỗi năm phải cúng sao chủ mệnh để an lành. Và tập tục này cúng từ  mồng tám đến ngày rằm tháng giêng, có 9 sao và tám hạn) La Hầu, Thổ Tú, Thủy Diệu, Thái Bạch, Thái Dương, Vân Hớn, Kế Đô, Thái Am, Mộc Đức. Huỳnh Tuyền, Tam Kheo, Ngũ Mộ, Thiên Tinh, Toán Tận, Thiên La, Địa Võng, Diêm Vương.

      Mỗi tập tục dân gian, biểu hiện đời sống văn hóa, gắn liền với đời sống khao khát, hướng đến nếp sống hòa bình, an vui hạnh phúc của người Việt.

     Nhìn chung, trong dân gian ngày rằm tháng giêng, người ta thường đi chùa ăn chay niệm Phật tụng kinh làm phước lành,… nhằm mong cầu sự bình yên trong gia đình, đồng thời bày tỏ lòng biết ân chân thành đối với ông bà tổ tiên. Đó là chân lý của đạo Phật đã hội nhập vào tập tục của dân gian để hình thành một văn hóa tín ngưỡng riêng biệt “cúng rằm tháng giêng”.

     Xuân đến rồi đi, hoa nở lại tàn, đó là định luật muôn thuở của vũ trụ. Tuy nhiên, có một mùa xuân không đến cũng không đi, hoa xuân vẫn nở mãi trong lòng người con Phật, không bao giờ tàn phai, một mùa xuân bất tận cho những ai thấy được thực tướng của các pháp.

     Ta thấy được tinh thần nầy qua bài thơ của Thiền sư Đạo Xuyên:

远观山有色

近听水无声。

春去花还在

人来鸟不惊。

头头皆显露

物物体元平。

如何言不会

祗为太分明。

Phiên âm:

“Viễn quan sơn hữu sắc.

Cận thính thủy vô thinh.

Xuân khứ hoa hoàn tại.

Nhơn lai điểu bất kinh.

Đầu đầu giai hiển lộ.

Vật vật thể nguyên bình.

Như hà ngôn bất hội.

Chỉ vị thái phân minh.”

Tạm dịch:

Đứng xa nhìn mà núi vẫn màu xanh.

Lại gần nghe nước chảy không âm thanh.

Xuân đi hoa còn nở.

Người đến chim không sợ.

Mọi thứ hiển bày rõ.

Mọi vật tánh bình lặng.

Nói mãi sao không ngộ.

Do phân biệt quá nhiều.

     Văn từ trong bốn câu đầu bài thơ miêu tả như một bức tranh, cho nên có khi người ta gá thêm chữ “họa” ở đầu đề. Họa về cảnh núi non thì ta thấy quá rõ về hình sắc, nên đứng xa thấy vẫn có suối chảy, có chim, có hoa núi bừng khai khi xuân về ấm áp; Khi đến gần thì không nghe tiếng suối chảy; Dù mùa xuân qua rồi nhưng hoa vẫn còn nở mãi; Người đến nhưng chim không bay đi. Bốn câu nầy mới đọc qua ta thấy tác giả dường như đang diễn tả về một bức tranh, đề cập về ngoại cảnh thiên nhiên.

     Thế nhưng, bốn câu sau ta thấy tác giả không đề cập gì đến bức tranh cả, mà nói toàn nói về tự tánh thanh tịnh của nội tại, mượn cảnh để nói về thiền lý, nhìn cảnh vật với một tự tánh thanh tịnh. 

     Do đó, mới thấy được mọi thứ đều là đạo, mọi chỗ đều hiển lộ tự tánh sáng suốt, mọi sự mọi vật tự tánh của chúng vốn giống nhau, xưa nay vốn bình đẳng không hai không khác. Sở dĩ không rõ được bản thể xưa nay, chỉ vì rơi vào sự phân biệt tầm thường, rồi tư duy chấp trước.

     Tự tánh thấy núi, mặc dù có sắc tướng, nhưng có cũng như là không, tất cả chỉ là huyễn tướng; tự tánh nghe nước chảy, mỗi tiếng đều không có thực thể, nên có tiếng cũng như là không tiếng; tự tánh nhìn thấy hoa mùa xuân, không có thủ xả, ngay lúc ấy đó chính là tự tánh, cho nên mùa xuân đi qua rồi hoa vẫn còn hé nụ, đây là hoa của tự tánh, mà hoa của tự tánh thì không có tàn phai, vì tự tánh vốn không có duyên sanh diệt; người đến gần, chim vì sợ mà bay đi, nhưng tự tánh của chim thì vẫn tự tại như nhiên, không từng sợ sệt điều chi. Tất cả mọi thứ hiển bày rõ thì đều là tự tánh đại đạo; muôn sự muôn vật đều có tự tánh thanh tịnh, xưa nay vốn bình đẳng; Thiền sư đã nói như vậy mà không lãnh hội được, bởi vì người ta thường đem tự tánh thanh tịnh sáng suốt chuyển thành vọng thức tư duy phân biệt. Vậy thì toàn bộ bài thơ là nói về Thiền lý, trong đó liên quan đến cảnh vật và con người đạt đến sự triệt ngộ. Thiền sư Bàng Uẩn nói: 

但自无心于万物

何妨万物常围绕

铁牛不怕狮子吼

恰是木人见花鸟

木人本体自 无情

花鸟逢人亦不惊

心境如如只个是

何虑菩提道不成

庞蕴居士

Phiên âm:

Đản tự vô tâm ư vạn vật

Hà phương vạn vật thường vi nhiễu

Thiết ngưu bất phạ sư tử hống

Kháp tự mộc nhân kiến hoa điểu.

Mộc nhân bản thể tự vô tình

Hoa điểu phùng nhơn diệc bất kinh

Tâm cảnh như như chỉ cá thị

Hà lự Bồ đề đạo bất thành

(Bàng Uẩn Cư sĩ).

Tạm dịch

Đối với muôn vật vô tâm nha

Nào ngăn muôn vật nhiễu hại ta

Trâu sắt thản nhiên Sư tử rống

Khác gì người gỗ ngắm chim hoa.

Tình trong người gỗ vốn là không

Người gặp chim hoa bản thể đồng

Tâm cảnh như như là thế đấy

Lo gì giác ngộ chẳng thành công.

     Đây là miêu tả sự thanh tịnh của tự tánh, bặt dứt tư lự không còn dùng phán đoán của tâm thức, vạn vật như nhiên. Chính vì tự tánh thanh tịnh, nên đối với cái nhìn về vạn vật xung quanh hoàn toàn thanh tịnh.

     Tướng do tâm sanh, cảnh theo tâm hiện, nội tâm thanh tịnh thì ngoại tướng tự nhiên cũng thanh tịnh. Tâm mình vui vẻ điều hòa, thì ngoại duyên cũng vui vẻ điều hòa. Tâm mình thay đổi thế nào, thì thế giới cũng thay đổi như thế ấy.… tâm ta buồn thì nhìn vạn vật u buồn, tâm ta vui nhìn vạn vật vui,… bởi vì tâm làm chủ muôn vật.

     Tự tánh thấy núi tuy có sắc tướng, thì có cũng như không, chỉ vì huyển tướng mà thôi. Tự tánh nghe tiếng nước chảy, biết tiếng vốn là không thật, cho nên có tiếng cũng như không. 

     Tuy nhiên, mây bay nước chảy là hiện tượng tự nhiên, chúng ta phải sống hài hòa với thiên nhiên, không thể nào tách rời mà tồn tại.

     Tự tánh xem hoa mùa xuân nở, không có lấy không có bỏ, không khen không chê, ngay lúc ấy là tự tánh. Cho nên mùa xuân đi rồi mà hoa vẫn còn nở.

     Hoa bên ngoài có nở có tàn, dù là hoa trong bức họa đi nữa rồi cũng sẽ hư mục, nhưng hoa lòng, hoa giác ngộ, thì mãi mãi nở trọn vẹn trong tự tánh. 

     Câu mùa xuân đi rồi mà hoa vẫn còn hàm tiếu, ý nói thời gian dù có thay đổi, cảnh vật dù có bị vô thường chi phối, nhưng tâm hoa vẫn luôn luôn tồn tại. Sắc thân thì mất, nhưng pháp thân vẫn thường hiện hữu, pháp thân không bị vô thường chi phối. Mùa xuân ấy là biểu tượng của sự khai ngộ trong tiềm thức.

     Thiền sư Mãn Giác có bài thơ sau:

春去百花落

春到百花开

事逐眼前过

老从头上来

莫谓春残花落尽

庭前昨夜一枝梅.

Phiên âm:

Xuân khứ bách hoa lạc.

Xuân đáo bách hoa khai.

Sự trục nhãn tiền quá.

Lão tòng đầu thượng lai.

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận.

Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.

     Tạm dịch:

     Xuân đi trăm hoa rụng.

– Vì đây là hoa của cây cỏ, hoa ở ngoại cảnh thiên nhiên.

     Xuân đến trăm hoa nở.

     – Đúng thời tiết nhân duyên thì bừng nở

     Trước mắt việc qua mãi.

     – Sự vô thường xoay vầy thay đổi, mọi việc diễn biến theo quy luật thành trụ hoại không, sanh trụ dị diệt.

     Trên đầu già đến rồi.

     – Còn con người thì phải biến thiên theo bốn tướng sanh lão bệnh tử.

     Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết.

     – Hoa trong tự tánh không tàn phai dù mùa xuân đã qua.

     Đêm qua sân trước một cành mai.

     – Hoa nầy vượt ra ngoài khái niệm của thời gian.

     Vì đây là mùa xuân giác ngộ, tự tánh đã bừng khai.

     Mọi việc xao động, tâm viên ý mã đã ẩn sâu, bặt dứt hết núi tự ngã kia, thì hoa giác ngộ sẽ hiện hữu mãi trước mặt. Cho nên hoa tự tánh thì không tàn tạ theo thời gian, vì tự tánh thì làm gì có sanh diệt?.

     Như sự ngộ đạo của Thiền sư Linh Vân, sau bao nhiêu năm bôn ba tham học với những bậc có tuệ giác lớn, nhưng đến khi thời tiết nhơn duyên đã chín mùi, Lúc dừng lại ngắm nhìn hoa đào nở thì ngộ đạo, Ngài làm bài thơ diễn tả cảnh ngộ của mình trình lên Thiền sư Qui Sơn ấn chứng:

三十年来寻剑客

几回落叶又抽枝

自从一见桃花後

直至如今更不疑

灵云志勤禅师.

Phiên âm:

Tam thập niên lai tầm kiếm khách

Kỷ hồi lạc diệp hựu trừu chi

Tự tùng nhất kiến đào hoa hậu

Trực chí như kim cánh bất nghi

     Tạm dịch:

     Ba mươi năm rồi tìm kiếm khách

     – Sau nhiều năm bôn ba tham học với những bậc giác ngộ trí tuệ, để mong cầu chứng đắc cho mình, trong Phật giáo kiếm là tiêu biểu cho trí tuệ sắc bén. 

     Bao lần lá rụng lại đâm chồi

     – Trải qua thời gian dài, qua bao độ biến thiên của sự vật, lá già rụng chồi non ra. Thu đi xuân đến, nhưng chưa thấy gì là chứng đắc, chỉ vì lo đi tìm ở bên ngoài, bỏ quên ông Phật trong lòng mình.

     Từ khi nhìn thấy hoa đào nở

     – Đương niệm tiếp xúc với hiện thực khách quan, hòa nhập tâm hồn vào trong rạng thái ngay bây giờ và ở đây. Không tìm kiếm xa vời nữa, vô thường tức thường; sắc chính là không, không chính là sắc; sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc. Không phân biệt nhị biên, đã về tức là đã tới.

     Mãi đến hôm nay chẳng còn nghi.

     – Tuệ giác đã bừng khai, vạn hữu hiển hiện rõ ràng ngay trong đương niệm, không còn tư lự phan duyên nghi ngờ gì nữa.

     Thật là “Phật tức tâm, tâm thành vốn có Phật; Tâm tức Phật, Phật chứng ở tấm lòng thành”.

     Mọi việc xao động tiêu tan, tâm ý phân biệt và núi tự ngã không còn, thì hoa giác ngộ sẽ hiện hữu mãi trước mặt.

     Người đến chim thấy vì sanh tâm sợ hãi mà bay đi, nhưng chim trong tự tánh thì vẫn như nhiên không lay động, không từng kinh sợ lo lắng, tất cả muôn sự muôn vật ở thế gian bổn tánh vốn là thanh tịnh.

     Cho nên khi Phật mới thành đạo Ngài nói: “Nào dè tự tánh xưa nay vốn thanh tịnh” hay Ngài cũng đã từng nói: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành”. 

     Tự tánh xưa nay thanh tịnh, bình đẳng, như thế thì tại sao Thiền sư lại phải mở lòng từ nói như thế, bởi vì con người đa phần rơi vào trạng thái tư duy phân biệt, đem tự tánh sáng suốt giác ngộ bỏ quên, cho nên mới có câu “Vác Phật đi qua nhà người để tìm Phật”.

     Đây là một sự đương niệm hiện thực của hành giả trong thiền lâm, Thiền sư Huyền Quang có bài thơ nói rõ về tinh thần không phân biệt nầy, chỉ biết nhìn vào ngay hiện thực, nhìn cho thật rõ những gì đang xảy ra, không suy niệm về tương lai hay quá khứ.

花在庭中人在楼

焚香独坐自忘忧

主人与物浑无竞

花向群芳出一头

Phiên âm:

Hoa tại đình trung nhơn tại lâu

Phần hương độc tọa tự vong ưu

Chủ nhơn dữ vật hồn vô cạnh

Hoa hướng quần phương xuất nhất đầu.

     Tạm dịch:

     Người ở trên lầu hoa dưới sân

     – Người và cảnh cùng hiện hữu trong một không gian.

     Vô ưu ngồi ngắm khói trầm xông

     – Biết trở về chính mình an nhiên không tư lự, vượt ngoài cái hạn hữu của thời gian.

     Hồn nhiên người vật không tranh cạnh.

     – Người là người vật là vật, không phân biệt nhị biên, không bị trần cảnh chi phối.

     Đóa hoa nở rộ ngát hương thiền

     - Cảnh tượng trước mắt, một thực tại trí tuệ hiện tiền, hương hoa giác ngộ thơm ngào ngạt khắp chốn.

     Trong “Huệ Hải Thiền Sư nói: “Người mê không biết pháp thân, thì chẳng gì khác ứng vật hiện hình, bèn gọi xanh xanh trúc biếc đều là pháp thân, rực rỡ hoa vàng đều là bát nhã. Hoa vàng nếu là bát nhã, thì bát nhã tức đồng với vô tình; trúc biếc nếu là pháp thân, thì pháp thân tức đồng với cây cỏ.”

     Về sau nầy, nhân vì thế mà câu “Trúc biếc hoa vàng” là chỉ cảnh tượng trước mắt, thực tại đang là, không truy tìm về quá khứ, không ước vọng tương lai, mà là một thực tại hiện tiền. Hoa vàng còn chỉ cho hoa cúc.

     Sách “Lễ Ký. Thiên Nguyệt Lệnh” chép: “Tháng cuối thu, hoa có màu vàng thì chỉ có loài hoa cúc”.

     Ý thức luôn luôn chạy theo vọng tưởng, đó là căn bệnh cố hữu của tất cả chúng sanh. Vì vậy làm thế nào để “Tâm không ngăn ngại nơi mọi vật”, rỗng suốt tất cả, để đạt được tâm cảnh an nhiên, tùy duyên bất biến, bất biến tùy duyên.

     Năm mới xuân về trăm hoa đua nở, cũng chính là hình ảnh bao nhiêu hoa nở của những mùa xuân trước “tân niên hoa phát cố niên hoa”, đời như bào ảnh nhấp nhô giữa trùng dương mênh mông, công danh phú quí khác chi đám phù vân lênh đênh trên nền trời, bốn mùa xoay vần hết xuân rồi lại đến thu, cuộc sống cứ tiếp diễn và trôi qua mãi mãi không bao giờ dừng lại. Chỉ có Đức Phật ngài đã tìm ra mùa xuân mới, một mùa xuân không có thời gian cũng không có không gian, một mùa xuân giải thoát an lành cho nhân loại.

     Cho dù trong cuộc sống gặp nghịch cảnh đi nữa, chúng ta cũng nên nở một nụ cười hoan hỷ buông bỏ tất cả, bặt dứt hết mọi ý niệm phân biệt nhị biên để “ánh xuân quang Phật nhật” được bừng lên từ cõi miền sâu xa của dòng tâm thức vô tận. Lúc ấy chúng ta sẽ nhận ra được thể tánh sâu xa bình đẳng của vũ trụ vạn hữu. Trăm hoa đua nở ta đều biết, vạn vật đổi thay ta đều hay, vui xuân trong sự tỉnh thức, không chạy theo ảo ảnh sanh diệt của ngoại cảnh, mà sống trọn vẹn với chất xuân, chất xuân luôn hiện hữu, mà đã luôn hiện hữu, thì nào có đến có đi?. Tuy ta đón xuân một cách tuỳ duyên tùy tục, nhịp nhàng với cuộc sống đời thường nhưng từng bước chân thực tại vẫn đang an trú trong niềm hỷ lạc vô biên. Vì lẽ dòng suối hài hoà và niềm hạnh phúc chân chánh ấy, được khơi nguồn từ sự bình an vô tận, trong một tâm hồn khoáng đạt chứ không phải hướng về ngoại cảnh để truy cầu. 

     Năm tháng không chờ đợi người, sanh già bệnh chết ấy là lẽ thường tình của nhân sinh, sống chết chẳng qua chỉ là một giai đoạn trong tiến trình của sinh mạng. Đương nhiên, sự sống chết sẽ không còn là một chuyện thần bí nữa, nếu những ai đã thấy rõ được thực trạng của nó và tất cả chúng ta dường như ai ai cũng không thể đoán trước được điều gì sắp xảy ra trong một tương lai đầy hứa hẹn nào đó.

     Người xưa khuyên chúng ta hãy nên siêng năng tu tập ngay từ khi tuổi còn trẻ, vì lúc tuổi già gặp nhiều sự trở ngại không thể tu được. Nếu người “việc làm đã xong” thì cho dù đại hạn có đến đi nữa nhưng họ vẫn tự tại an vui, không còn bối rối và bị nghiệp lực bức bách, như người tất bật lo toan trang trải nợ nần trong ngày chạp Tết.

     Quá khứ thì đã qua rồi, hiện tại vẫn còn đang tiếp diễn, tương lai là những gì chưa thấy đến, người học Phật chúng ta nên vượt khỏi mọi ngăn cách của thời gian để thấy được lẽ hiện thực của cuộc sống.

     Chúng ta nên hiểu biết thương yêu nhau, hãy đặt niềm tin tha thứ cho nhau, cùng dìu nhau trên bước đường giải thoát, an trú trong thực tại với tràn đầy niềm hỷ lạc, mùa xuân ngay bây giờ và ở đây. Được vậy thì “Xuân đi rồi mà hoa vẫn còn hé nụ”, mùa xuân nầy không còn hạn cuộc bởi khái niệm về thời gian và không gian nữa, mà là xuân trong tự tánh đương niệm thực tại hiện tiền.

Nha Mân 2024.

Thích Thiện Phước

    Thiền bình thường giản dị, hiện hữu bên thân chúng ta trong mọi thời khắc, thiền là bản tánh tự tâm của chúng ta, thiền là cảnh giới lìa ý niệm, ngay nơi tâm mà lãnh hội.

    Có thiền rồi chúng ta sẽ có một cái nhìn mới hơn về tự tâm. Có thiền, khiến cho tâm linh của chúng ta nhẹ nhàng thư thái. Thiền giúp chúng ta tự tại thong dong vượt khỏi thường tình.

    Thiền là thuộc về thế giới nội tâm, chỉ có người thể nghiệm được mới hiểu rõ. Trong sinh hoạt hằng ngày, mọi chỗ đều là thiền cơ, đãi người tiếp vật, mọi việc đều có thiền ý. Thiền biểu đạt qua sự chánh niệm trong sinh hoạt, thiền chính là sự bình an thực tại, tĩnh giác hiện tiền.

    Thiền biểu hiện sự thống nhất trong và ngoài, sự thể nghiệm thiền ngộ là thuộc về chủ quan, còn cảm thọ giải thoát là thuộc về nội tâm. Nếu như tâm bị câu nệ, có chỗ chấp trước, ràng buộc, thì liền bị ngoại cảnh xoay chuyển, ngược lại là được giải thoát.

    Thiền tông chú trọng rèn luyện tự tâm, cốt là để được an tâm. Khi tâm bị trói buộc thì trở nên bất an, lúc nào tâm được bình an thì đó chính là chơn giải thoát. Người làm chủ được tâm, dù thân bị đau đớn, nghịch cảnh chướng duyên, nhưng vẫn vui vẻ hồn nhiên, đây chính là nội tâm tự tại, giải thoát hiện tiền.

    Thiền tông hay bàn về vô ngã, vô tướng, vô tâm, đều là nhắm vào trí huệ mà nói. Chữ “vô” ở đây nghĩa là không có một thứ gì hết, chỉ cho tâm không có chỗ dính mắc, giải thoát được tự ngã.

    Thiền hiện diện trong mọi lĩnh vực của cuộc sống, chỉ cần làm điều đáng làm, làm hết trách nhiệm trong cuộc sống, tâm hồn thư thái, không chạy theo ngoại cảnh, đồng thời cũng không lìa ngoại cảnh, không biến đổi đánh mất mình theo ngoại cảnh, đó là công phu thiền định. Tuy hòa nhập hoạt dụng tùy duyên mà không bị lôi cuốn theo dòng đời, đó chính là người đã thực nghiệm được thiền định.

    Thiền đả phá những khuôn mẫu văn tự rườm rà, vượt khỏi phạm vi ngoại tướng, lấy người làm căn bổn quan trọng để thể ngộ nội tâm, siêu việt hẳn cảm tánh và lý tánh, nhằm thể nghiệm vào tầng sâu xa của tâm linh, thiền ngộ tức là cảnh giới chơn thật bất hư. Thiền đạo tự nhiên, thiền chỗ nào cũng hiện diện:

“Xanh xanh trúc biếc chính là Bát nhã

Ngào ngạt hoa vàng đều là Chân đế”

    Sương hoa một cảnh, nước thu in bóng, trời mây xanh thẳm, khói mù lan tỏa tận xa xa… Trong đại tự nhiên, một gốc cây một ngọn cỏ, dù người hay sự việc đều là những diệu cảnh để hành giả thâm nhập thiền quán. Đạo không động tĩnh, pháp vốn tùy duyên.

    Dù rằng “Không không sắc sắc; Sắc sắc không không”, nhưng đâu thể vượt ngoài danh tướng. Do tâm mê đắm vào ngoại cảnh, luôn luôn đem tâm linh và ngoại cảnh tách biệt nhau, vì vậy cuộc sống sẽ trở nên nặng nề mệt mỏi, khiến cho chúng ta khó mà thể hội được đầy đủ ý vị của thiền cơ trong đời sống hằng ngày.

    Tiết tấu sinh hoạt của con người thời hiện đại, đang trong tiến trình khẩn trương cao độ, trầm trọng hơn là nguy cơ sanh tồn trong phạm vi đầy dẫy áp lực và cạnh tranh, khiến cho chúng ta rất mệt nhọc bôn ba. Nhân thế mà ít có thời gian để cảm nhận ra một cành hoa dại đang xòe nở bên vệ đường, cội cây xanh tươi, hạt sương long lanh đọng trên phiến lá khi bình minh vừa thức dậy, cánh chim chập chờn bay về tổ ấm trong ráng chiều ửng đỏ, đám mây lững lờ giữa bầu trời cao rộng thênh thang, ánh trăng lung linh huyền dịu sáng soi trong đêm dài lộng gió…

    Thiền giúp ta trở về với chính mình để nhận ra nguồn suối yêu thương trong mát tuôn chảy bất tận trong tâm thức của mỗi con người, cho dù dòng đời không êm ái.

Câu chuyện của hai đóa hồng trong đêm trước ngày Vu Lan. Đó là Hồng Nhung đỏ Giảm và Hồng trắng tinh khôi.

Ngày lễ Vu La n người ta cài lên cánh mình đóa Hồng Nhung nếu họ may mắn còn có mẹ, người mất mẹ cài đóa Hồng trắng cho mình.

Đêm tháng 7 Âm lịch. Ngày trăng thứ 14 đủ tròn và sáng để chiếu lên vạn vật. Vườn hồng nằm dưới ánh trăng vàng dịu dàng. Tia sương của đêm đọng lại lá, lên những cánh hồng. Những đóa hồng tỏa mùi thơm khắp không gian về đêm. Chỉ còn đêm nay nữa thôi, sáng mai sớm hết những thứ đóa hồng này sẽ được ngắt, để người đời dùng chúng thay cho lời tri ân với mẹ! Ngày Lễ Vu Lan.

Hồng Trắng được trồng cạnh Hồng Nhung. Hồng Trắng say sưa tận hưởng cái lạnh của sương, uống lấy từng giọt sương để khiến mình có thể rực rỡ nhất vào ngày mai. Đóa Hồng Nhung nhìn bạn đang cố gắng hết sức có thể để tăng nhựa sống cho mình, Hồng Nhung rụt rè nói với bạn:

– Hồng Trắng ơi, mai là ngày lễ Vu lan rồi, cậu có buồn không?

– Tại sao lại buồn chứ?

Gương mặt Hồng Trắng vẫn tươi tắn lạ thường. Hồng Nhung khẽ khàng:

– Tớ không biết vì sao trong ngày lễ Vu lan con người lại dùng tớ, một loài hoa hồng mang màu đỏ để dành cho những người còn mẹ trên đời. Còn cậu – loài hoa hồng trắng luôn phải dành cho những người đã mất mẹ. Có khi nào cậu thấy buồn không?

– Không đâu, tớ không phải là đại diện cho sự bất hạnh của những người mất mẹ, tớ thay họ nói lên tình yêu vô bờ bến mà họ dành cho mẹ. Họ dùng tớ để thay lời cảm ơn và thể hiện lòng kính yêu với mẹ, ngay cả khi mẹ không còn trên thế gian này nữa. Được cài trước lồng ngực của những người mất mẹ, tớ nghe được tiếng thổn thức, một nỗi xót xa trào dâng qua từng nhịp đập của con tim.

- Nhưng những người còn mẹ sẽ vui vẻ hơn những người mất mẹ vì vậy nếu được chọn cài lên ngực những người còn mẹ sẽ hạnh phúc hơn rất nhiều phải không nào? Hồng Nhung gặng hỏi bạn.

- Tôi nghĩ đến tớ khi nằm trên thăng của người khác, những người may mắn còn mẹ sẽ hiểu họ cần phải làm gì xứng đáng với ân huệ mà cuộc đời còn dành cho họ. Họ cần phải có nhiều hơn để đến một ngày nào đó khi phải cài đặt lên vũ khí, họ không cảm thấy ân hận vì mình đã không làm một người tốt. Tôi hạnh phúc khi nói thay tình yêu của những người mất mẹ và nuôi dưỡng tới những người còn mẹ. Tôi đã làm giả sứ của tình nguyên tử quý giá.

Hồng Nhung nhìn Hồng ngưỡng ngưỡng. Cả hai yên lặng hút dưỡng dưỡng từ đất và uống sương đêm để mình đẹp hơn vào ngày mai.

(Diệu Bạch St)

◊-◊—————————————– ———————-◊-◊

Mùa Phật đản ở quê tuy không lớn lắm, nhưng có nhiều nghĩa đối với tôi. Những năm trước đây khi ở thành thị, hoa trái đủ mùa, mọi thứ đều có. Ở làng quê hẻo lánh, tuy không có những loài hoa sang trọng như hoa mẫu đơn, hoa ly… nhưng vẫn có những loài hoa đơn sơ. Phật tử đi kèm theo những đóa hoa sen được trồng trong áo ở gia đình, có một vài người hái hoa điệp, hoa trang, hoa súng … những loài hoa rất dễ kiếm, mọc ở mọi nơi. người chia nhau ra vườn thậm chí là trước con đường nhỏ hai bên là đồng lúa thẳng tiến, hái đủ mọi thứ như hoa chùm bao, hoa sứ … và những loài hoa dại khác tổng hợp lại để tung hoa code trong ngày Khánh đản ​​đức thế tôn. Chúng tôi cũng làm vườn Lâm Tỳ Ni, vườn Lâm Tỳ Ni ở đây cũng không phải mua hoa giả như ở thành thị, mà có tất cả các loài hoa cỏ dại đơn sơ mọc tự nhiên, cũng không phải mua những con chim bằng máy, mà có đủ cả mọi loài chim bay tới bay lui, suốt cả ngày. Lũ trẻ thơ ngây là nơi trú ẩn bình yên khi mỗi buổi học tan học, đúng như người xưa nói: “Đất vua chùa phong cảnh Bụt” . Mái hiên cổ kính phủ rêu phong, sân thượng rộng rãi thênh thang có những cây rợp bóng mát cho các em thơ đùa, như cửa Phật rộng mênh mông lòng yêu thương muôn loài.

Một bé trai hỏi về hình tượng đức Phật đứng trên bông sen một tay chỉ lên trời một tay chỉ xuống đám cỏ (đất) đó là ai vậy? Tôi nói đó là Thái tử Tất Đạt Đa, Ngài vốn là một vị Thái Tử đông cung của vương triều Tịnh Phạn và Hoàng hậu Ma Gia. Ngài là một con người như bao chúng ta nhưng Ngài đã vượt khỏi phàm tình để đứng trên tòa sen diệu pháp, tỏa sen thơm ngát giữa cõi trần đầy đau thương tham ái. Thái tử cũng phải đi học như các em vậy, và Ngài làu thông tất cả, vì cảm thấy cõi đời là đau khổ nên sau khi đi dạo chơi bốn cửa thành, Ngài lén vua cha từ bỏ hoàng cung cắt tóc tu hành và thành chánh quả.

Ngày Phật Đản là ngày vui của nhân loại, tổ chức mừng ngày Phật Đản là để ôn lại những gì cao đẹp mà Đức Phật đã thực chứng được và đã đi qua, vào ngày nầy mọi người cũng không sát sanh, thường phát nguyện ăn chay để nuôi dưỡng lòng tư bi sẵn có.

Mây trắng tự nghìn xưa vẫn miên man giữa bầu trời thăm thẳm chơn như; biển xanh muôn thuở cũng dạt dào trong đáy nước thậm thâm diệu hữu. Nắng sớm tháng tư, những giọt sương sớm long lanh như nước cam lồ thấm nhuần bao loài hoa cỏ. Những đóa hoa dại đơn sơ kia mọc trong nơi thẳm u rậm rạp ít ai để ý đến như những loài hoa khác, nhưng dù gì trong sự sống của chúng vẫn trổ những đóa hoa khoe sắc cùng thiên nhiên, bởi vì hoa là tinh túy của bao loài cây cỏ, như Phật tánh có sẵn trong mỗi con người, không phân biệt sang hèn hay cao thấp hễ đúng thời tiết nhơn duyên thì nở tung đóa hoa giác ngộ, mỗi người chúng ta cũng vậy tùy theo quá trình tu tập mà đến lúc nào đó cũng phát ra đóa hoa tuệ giác thơm tho, dù bạn ở bất cứ nơi nào. Bởi vì đức Phật dạy tất cả chúng sanh đều có Phật tánh tuệ giác. 

Vùng làng quê thanh bình nầy, ngày lễ tắm Phật các cụ già cùng ngồi trên một chiếc xe ba bánh, xe lôi để đến chùa. Cuộc sống vật chất tuy có khác biệt theo y báo và chánh báo nhưng tấm lòng hướng về Phật và lòng thành kính thì chỉ có một mà thôi, nghĩ đến đó tôi thấy ấm áp về tấm lòng qui hướng ngôi Tam Bảo của họ.

Từ vũng bùn sanh tử

Phiền não của thế gian

Bậc thánh trí xuất hiện

Làm lợi lạc quần sanh

(Pháp Cú 59)

Mây vẫn trôi mãi trên nền trời, nắng ấm tháng tư soi vào những đóa sen đầu hạ từ từ khơi mở như đón mừng đức Phật đản sanh, hương sen lan tỏa mùi hương nhẹ nhàng thanh thoát tiếng chuông chùa buông nhẹ làm lòng người như vơi bao trần lụy đau thương bất hạnh.

Đóa hoa hàm tiếu nào phân biệt

Vật cảm tình người có cạn sâu.

◊◊————————————————◊◊

Thích Thiện Phước

    Cuộc đời là một hành trình luôn đưa ta về phía trước, không giậm chân tại chỗ, không lùi lại phía sau, từng bước chân trải dài ấy, luôn mang theo: Ước mơ thách thức, hạnh phúc niềm đau, nụ cười tiếng khóc, thất bại thành công, nhục vinh được mất,… có người đạt được đỉnh cao của sự nghiệp một cách mau chóng dễ dàng khi còn rất trẻ, có người lận đận mãi vẫn không thành, có người thì chưa lên đến đài vinh quang thì nhìn lại đã già, hơi tàn  sức kiệt, rồi phải chống chọi chịu đựng với bệnh tật, như chờ đợi đến hồi kết thúc một chuyến đi xa…

    Ai cũng có một thời vẫy vùng xông pha nơi chân trời góc biển, rồi cũng có lúc phải thu mình bình lặng chốn quê nhà, vui cùng cỏ nội mây ngàn, đếm từng giọt mưa rơi như dòng thời gian của đời người đang trút xuống… trở về sống cho mình, ngồi cắt móng tay, đếm từng hơi thở, soi gương nhìn mặt mình thật kỹ thật lâu, để thấy những nếp nhăn in đậm nét phong trần, thấy mây bay cuối tận chân trời mà lòng đầy xao xuyến, bỗng quên đi bao ký ức về cuộc đời thành bại nhục vinh, đã là lữ khách trần gian thì cái gì là của họ của ta, đến lúc an lòng nhìn lại  buông xuôi muôn duyên để nhẹ lòng cho một chuyến đi về…“cô đơn không hẵn một mình, một mình không hẵn cô đơn”, chim hót, lá rơi, bầu trời đầy sao đêm…chỉ một mình ta nhưng ngập tràn hạnh phúc bao la.

Mờ sáng rừng thiền chưa dọi nắng

Đêm về hoa cỏ cũng lặng yên

Từng tiếng chim kêu bình minh dậy

Sương lờ bóng nguyệt giới hương bay.

    Thật ra, đời người mau chóng lắm bạn, tất cả mọi chúng ta đều sẽ có ngày ly biệt và đến điểm dừng, đó là ngày mà mình rời xa thế giới nầy, ly biệt người thân thương, mọi thứ mà ta gắn bó trân quí yêu thích rồi cũng phải buông xuôi, ta không giữ mãi những gì mình có được, mất mát, đổi thay, tàn hoại…vì thế gian là vô thường, có một thứ không bao giờ thay đổi, đó là luôn luôn thay đổi, sống ở đời đôi lúc cũng phải tuỳ duyên, thay đổi chính mình cho phù hợp với thời đại hoàn cảnh, nếu ta không thay đổi thì sẽ bị thay thế và lùi về phía sau.

    Nếu biết còn vài ngày, vài giờ, vài phút giây nữa để sống, thì bạn sẽ sống như thế nào, và làm gì cho khoảng thời gian còn lại của mình?… Ai nấy đều có nỗi khổ niềm đau,  vì vậy cho dù hoàn cảnh nào, ta phải sống tràn ngập tình thương yêu: Bản thân, mọi người và muôn loài, khi tình thương đủ lớn thì cánh cửa khổ đau cũng dần khép lại, xin cho đi tình thương vô hạn bằng nhiều phương diện ở trong đời.

    Lạy Phật mong sao cho con và mọi người mọi loài sống an lành tự tại, như  cánh hạc tung bay giữa bầu trời cao rộng thênh thang, như những đám mây nhẹ nhàng phiêu bồng cao vút  chốn thiên không, như dòng nước thì thầm len lõi xuyên qua mọi ngóc ngách của vũ trụ bao la,  thong dong từng bước chân đi ngang cuộc đời một cách an toàn không vướng mắc, như làn gió thổi qua những cánh đồng hoa cỏ, mang theo hương thơm vi diệu lan tỏa khắp mọi chân trời.

    Thời gian của kiếp người là một nguồn tài nguyên có giới hạn, không thể tái chế, mua bán, trao đổi,  tiền bạc châu báu mất đi hôm nay, ngày mai có thể tìm được, còn thời gian trôi qua rồi, sẽ không bao giờ trở lại. Món quà vô giá này, tạo hóa đã ban cho chúng ta và muôn loài đồng đều như nhau. Mỗi ngày đêm có 24 giờ đồng hồ, nhưng chúng ta sử dụng vào việc gì, đó là chuyện cá nhân của từng người…

    Đời người sống vài mươi năm, thật quá ngắn ngủi so với vòng luân hồi vô tận. Mỗi một hành nghiệp của chúng ta, dù tốt hay xấu, đều ẩn tàng lý nhân quả ở đó. Vì vậy, khi được làm thân người, bạn hãy tận dụng cơ hội hiếm có nầy, cố gắng sống nhân từ, đạo đức, chân chánh, trung nghĩa, thanh cao, liêm khiết,… trải lòng yêu thương giúp đỡ mọi người.

    Cuộc đời, vốn dĩ có nhiều sự bất an đau khổ, ta nên sống sao cho có ý nghĩa, mang lại niềm vui cho mình và người. Ngày ngày tu nhân tích đức, sớm sớm tinh tấn công phu, cầu mong cho mọi người hết khổ, sống đời an vui hạnh phúc trong cõi phù du mộng ảo nầy.

    Tuy nhiên, cuộc đời thật tươi đẹp cho những ai sống chân thật với nó: Và vẫn còn đâu đó những khoảng trời bình yên vô hạn, những  đàn cò trắng bay lượn xa xa trên cánh đồng lúa bất tận giữa buổi chiều thu nhạt nắng, những khu rừng nguyên sinh  xanh thẳm bao la, những dòng sông tĩnh lặng uốn khúc êm đềm, những chú ong dễ thương chăm chỉ  hút mật, những đàn bướm bay chập chờn trong vườn hoa cỏ dại khi bình minh về còn đượm thấm sương đêm….thành trụ hoại không – thế gian vô thường, sanh già bệnh chết – thân người giả tạm, xuân hạ thu đông – năm tháng dần trôi, lá rụng về cội nước chảy ra khơi, an nhiên cho một chuyến đi về,…  

Thong dong ở mọi phương trời

 Mây bay gió thổi mong đời an yên.

Gót chân thoát tục tuỳ duyên

Lối về hoa cỏ thiên nhiên thanh nhàn.

 Nha Mân, 03/2023.

Khổng Tử từng khuyên Tử lộ rằng: “Trăm hành chi bản, nhẫn làm đầu”.

      Nhẫn không phải là thuận theo không nguyên tắc, cũng không phải biểu hiện của nhu nhược. Thường người có chí có đức, mới có thể bao dung điều người khác không thể bao dung. Khi bị người khác làm nhục, vẫn có thể cung kính khiêm tốn, tu tỉnh bản thân, mà không sinh ra tâm oán hận hay phẫn nộ. Người xưa thường dùng ý chí rộng rãi như vậy làm nguyên tắc đối nhân xử thế.

Trương Thích Chi, thời Tây Hán, giữ chức Đình Úy vô cùng quan trọng trong Tam Công Cửu Khanh, trưởng quản tư pháp cả nước. Có một ngày, khi quan viên tề tụ trên triều, một vị ẩn sĩ già tên Vương Sinh quay đầu lại nói với Trương Thích Chi rằng: “Bít tất của ta bị tuột rồi, hãy thay ta buộc nó lại”. Trương Thích Chi vì vậy quỳ xuống, cẩn thận đem bít tất của Vương Sinh buộc lại.

Về sau, có người hỏi Vương Sinh: “Vì sao ngay trên triều đình trước mặt mọi người, bảo ông ấy giúp ông buộc bít tất, sao ông lại phải làm nhục Trương Đình Úy đây này?”. Vương Sinh nói: “Ta vừa già lại ti tiện, không có đồ vật gì tốt đưa tặng cho Trương Đình Úy. Trương Đình Úy bây giờ là thiên hạ danh thần, ta sở dĩ làm nhục ông ta, để ông ta quỳ xuống buộc bít tất cho ta, chỉ là muốn gia tăng thanh danh của ông ta mà thôi”.

Mọi người nghe xong, đều xưng tụng Vương Sinh hiền năng, còn đối với sự rộng lượng nhẫn nhục của Trương Thích Chi thì càng thêm kính trọng. Trương Thích Chi khoan dung độ lượng, chí công vô tư, nói thẳng can gián, về sau trở thành trọng Thần của Tây Hán, lưu danh sử sách.

Một câu chuyện đơn giản như vậy thể hiện ra giá trị trong mắt người xưa, chỗ họ tôn kính thường không phải tài năng, địa vị, mà là đức hạnh khiêm cung của một người…

(Hồng Thảo St)

◊-◊—————————————————————◊-◊

Đạo Phật đến thế gian này như một dòng sông tươi mát âm thầm nuôi sống muôn vật chứ không ào ạt như những cơn giông bão làm nghiệt ngã biết bao chồi non cổ thụ. Nơi nào có giáo pháp của đức Phật thì nơi ấy có một tình thương yêu vô tận “Từ hay cho vui, bi hay cứu khổ”. Hành trang ấy Phật giáo luôn luôn mang theo bên mình và được xem như là một trọng trách để phục vụ cho tất cả chúng sanh.

Tình thương vô tận của đạo Phật không hạn cuộc bởi đồng loại, bà con, bè bạn mà vượt lên trên tất cả mọi sự ngã chấp, phân biệt về chủng tộc, màu da. Thênh thang như bầu thái hư bao trùm muôn vật, sáng suốt như ánh mặt trời lồng lồng ở trên cao. Đức Phật được xem là bậc “đại từ đại bi thương xót chúng sanh”, Bồ tát Quán Thế Âm là hiện thân của từ bi, lòng thương yêu vô tận của Ngài thường được biểu trưng bằng: “một ngàn con mắt để nhìn thấy mọi chân trời gốc bể, một ngàn cánh tay để cứu vớt và xoa dịu cho những chúng sanh đang đắm chìm trong biển lửa hận thù”. Nơi nào có đau khổ, nơi ấy Ngài hiện thân.

Bồ tát Địa Tạng thệ nguyện không thành Phật khi địa ngục chưa trống, Bồ tát Phổ Hiền “nguyện độ hết tất cả chúng sanh”, Tôn giả A Nan “thệ nguyện không chứng diệu quả Niết Bàn nếu như có một chúng sanh chưa thành Phật”… Những lời thệ nguyện rộng lớn ấy, nếu không xuất phát từ một tình thương yêu vô tận đối với chúng sanh, thì là gì?.

Thuở xưa đức Phật chính vì thương chúng sanh đang đắm đuối trong bể khổ sanh tử nên Ngài từ bỏ mọi sự hưởng thụ riêng tư của đời mình để thực hành hạnh nguyện lợi tha. Trong lịch sử của nhân loại, chỉ có Ngài là người phá tan mọi xiềng xích giai cấp, chủng tộc, màu da, “không có giai cấp khi dòng máu cùng đỏ, nước mắt cùng mặn”. Lấy nỗi đau của chúng sanh làm nỗi đau của riêng mình, từ ái đối với tất cả mọi loài. Tình thương yêu trong đạo Phật không có ngăn cách giữa chân và ngã, không có sở hữu riêng tư. Bởi vì, trong cuộc sống nếu tình yêu một khi có mầm mống riêng tư xuất hiện thì sanh tâm chiếm đọat để làm sở hữu của mình, chính vì lẽ ấy mà họ sẵn sàng sống chết để giành giựt, chiếm lấy nó. Khi không được thì sanh lòng bất mãn, khổ đau, loại tình thương này quá ư là ích kỷ, có sự si mê đắm chấp đôi chiều. Giả dụ như một anh chàng thanh niên đem lòng yêu một cô gái, anh ta có thể hy sinh và làm tất cả để bảo vệ, chiếm đoạt tình yêu này nhưng đòi hỏi cô gái ấy phải thật lòng yêu anh ta. Nếu một mai trông thấy “người của mình” đi chơi hoặc ngồi nói chuyện say đắm với một thanh niên khác thì anh ta bắt đầu nổi lên cơn tức giận, ghen tuông, thù hận… thậm chí có nhiều trường hợp dẫn đến tự sát, chém giết lẫn nhau. Thứ tình thương này quá ư ích kỷ, nó được bắt đầu bằng cái nhìn đắm đuối, bằng một nụ cười duyên dáng, e lệ và được kết thúc bởi giọt nước mắt cay nồng hay trong một tiếng khóc nuối tiếc đau thương.

Lòng từ bi có năng lực cảm hóa rất mãnh liệt. Nó được xem là chất xúc tác có công năng đánh thức và làm bừng cháy bản thể giác ngộ của ta vốn đã bị dòng ái dục, vô minh che mờ, ngăn cách. Một tình yêu hay giúp cho kẻ khác quy phục mà không cần phải dùng một quyền năng thế lực nào. Chính vì lòng bi mẫn sâu xa ấy mà đức Phật cảm hóa được kẻ sát nhân Angulima (Vô Não), voi dữ Nalagin… và có lần đức Phật cũng nói rằng “ta sống trên một ngọn núi giữa đám sài lang hổ báo và để bảo vệ không có gì khác hơn tâm từ của ta. Chung quanh ta là sư tử, cọp, beo, nai, hươu các thứ, ngoài ra là rừng rậm, cỏ hoang không có con vật nào sợ ta và ta cũng không sợ con vật nào, chính oai lực của tâm từ nâng đỡ, bảo vệ ta và giúp ta sống yên ổn”.

Trong cuộc sống, nếu có sự hiện diện của “ngã chấp, ngã ái” thì cuộc sống ấy chính là mầm mống của mọi tội lỗi. Con người vì cứ mải mê lo bảo thủ cho tự ngã nên sẵn sàng làm tất cả mọi chuyện đồi bại gây tổn thương, đau khổ cho nhau.

Cuộc sống đời thường có rất nhiều cơ hội để ta thực tập quán chiếu về lòng từ bi nhưng vì mình còn quá nặng nơi “cái ta đáng ghét” nên cứ tảng lờ nó đi. Bước đầu tiên để thực tập là bạn có thể đem lòng thương yêu với bất kỳ một người nào trong gia đình: Cha, mẹ, chị, em… hay một người nào được bạn thương yêu nhất trong cuộc sống. Bạn hãy để cho ngọn lửa thương yêu này ngấm ngầm cháy mãi rồi dần dần ban rải đến mọi người ở chung quanh mình, những người trong một nước, cho đến tất cả chúng sanh. Khi thấy một người già cả đang dò dẫm đi từng bước, kẻ ăn mày đang chìa tay tha thiết mong cầu sự giúp đỡ, một người bị xe đụng đang nằm giẫy chết, người đang hấp hối trên giường bệnh, anh lao công quét rác bên vệ đường, một con vật đang bị đau…

Ví như có người nào đó cho dù thân thích hay xa lạ đến than thở, kê khai với bạn về những căn bệnh hiểm nghèo của họ thì bạn nên kiên nhẫn mở tâm từ ra để lắng nghe và chia sẽ nỗi đau đớn bất hạnh của họ giống như nghe lại căn bệnh của chính mình vậy. Thiết thực nhất là bạn có thể đến bên cạnh một con chó, con mèo… ôm nó vào lòng, vuốt ve, âu yếm, nói chuyện với nó, nhìn nó bằng một cặp mắt đầy thiện cảm, thương yêu chân thật. Khi ấy, dường như nó đang hạnh phúc vì  đã cảm nhận được tình thương yêu cao cả của bạn. Và chính bản thân bạn cũng đang cảm nhận được nguồn hạnh phúc ấy. Ngược lại, nếu bạn nạt nộ, đánh nó thì nó cảm thấy rất đau khổ, sợ sệt vì nó chỉ biết nương tựa vào ta để sống thậm chí nó còn sanh lòng oán hận, căm thù bạn và khi ấy ngay trong tâm thức bạn cũng đang phực cháy ngọn lửa sân si. Ngọn lửa ấy đang thiêu cháy ruộng tâm từ bi của bạn, dần dần biến bạn thành sỏi đá vô tri.

Quả thật, trong cuộc sống có rất nhiều cảnh tượng để khơi mở lòng thương yêu của ta nhưng ta lại quá thờ ơ. Lòng thương yêu của đạo Phật như cái kho vô tận, hễ ta đem ban rải cho mọi loài bao nhiêu thì nó sẽ tràn ngập trong ta bấy nhiêu.

Chúng ta sống trong cõi Ta Bà này đã lãnh chịu rất nhiều đau khổ rồi, thế nên phải ban tặng tình thương cho nhau, đùm bọc lẫn nhau, đừng hận thù giày xéo lên nhau. Khổ vì thiên tai nhơn họa, khổ vì nghèo đói, làm cho người già không có mái ấm nương thân, trẻ thơ phải sống đời cơ cực. Người đệ tử Phật chúng ta phải đem tình thương yêu vô tận ban rải cho khắp tất cả chúng sanh. Bởi lẽ trái tim khi không còn rung động trước nỗi đau của kẻ khác nữa thì trái tim ấy sẽ hóa thành sỏi đá; con người mà không có lòng thương yêu thì người ấy đã mất hết đi một phần của sự sống rồi!.

◊-◊————————————————————–◊-◊